In de schaduw van een imposante rotswand ligt Cotignac, een van de mooiste dorpen van Frankrijk. Het leven gaat er traag en ongehaast. Mensen slenteren langs eeuwenoude huizen, onder hoge platanen en langs fonteinen waar het water onverstoorbaar stroomt. Veilig en geborgen onder de markante rotswand met haar twee trotse uitkijktorens – een wand die de hoofdrol speelt in de geschiedenis van het dorp.
Cotignac met duidelijk zichtbaar de tufsteen rotswand. Foto Paolo Schubert, Wikimedia Commons
De rivier Cassole en het ontstaan van Cotignac
Voordat Cotignac bestond, stortte de rivier de Cassole zich vanaf de 80 meter hoge en 400 meter brede rotswand als een brede waterval naar beneden – precies op de plek waar nu het dorp ligt. In de vroege middeleeuwen vestigden bewoners zich hier, omdat de hoogte bescherming bood. Vanuit de holtes in de rots konden ze vijanden tijdig zien aankomen en zich verschuilen in tijden van gevaar.
Toen het dorp zich verder ontwikkelde, bleek de rivier eerder hinderlijk dan nuttig. Ze stroomde precies daar waar men veilig wilde wonen. Na de bouw van het kasteel en huizen werd het water vanaf de 11e eeuw daarom omgeleid en gekanaliseerd. In 1740, na talloze overstromingen, kreeg de Cassole haar definitieve bedding.
Het centrale plein met het gemeentehuis van Cotignac – zo ongeveer tegen de rotswand aangebouwd. Fotografie: Paolo Schubert, Wikimedia Commons
Huizen die half in de rotsen zijn gebouwd en de Promenade de Rocher die naar de grotten leidt. Fotografie: Links: Paolo Schubert, Wikimedia Commons. Rechts: Mathie Brossais, Wikimedia Commons
Wonen in de rots
De tufsteenklif, ontstaan in het Pleistoceen door het eeuwenlang stromend water van de rivier de Cassole, bleek zacht genoeg om uit te hollen. Bij overhangende delen ontstonden zo grotwoningen (semi-troglodietenwoningen): deels schuilplaatsen, deels opslag voor voedsel en vee. Er was zelfs een grot groot genoeg om het hele dorp én hun kuddes te herbergen.
De rotswand werd verdeeld in drie zones:
- Onderaan (0–5 meter): woningen, graanschuren en dierenverblijven.
- Halverwege (5–25 meter): uitkijkposten en verdedigingswerken, beschut door de overhangende rotsen.
- Bovenop (80 meter): de twee wachttorens, uitkijkend over de vallei.
Je kunt je niet voorstellen dat vroeger mensen in de holen van de rotswand woonden. Nu worden ze nog gebruikt als opslagplaats en als schuilplek voor het vee. Fotografie: Rémi Jouan, Wikimedia Commons
Nog altijd zijn sporen zichtbaar: uitgegraven kamers, gekalkte muren tegen vocht, terrassen, open haarden, voerbakken, rekken, duiventillen en trappen die naar hoger gelegen posten voerden.
De uitkijktorens
De twee torens boven op de rots zijn omgeven door mythen en mysteries. Sommigen beweren dat ze Romeinse graanschuren zouden zijn, anderen zien er Saraceense wachttorens in. Ze zouden zelfs via tunnels met onderliggende verdedigingswerken en woningen verbonden zijn geweest. Via tunnels zou men – door de rots – zijn afgedaald, al is daarvan nooit bewijs gevonden.
Geologische studies wijzen erop dat ze rond de 14e eeuw gebouwd zijn en eeuwenlang zijn ingezet ter bescherming van het dorp. Bijzonder is de manier van toegang: er was geen deur op de begane grond.
De uitktijktorens van Cotignac. Het bijzondere aan de uitkijktorens is dat pas op zes meter hoogte zich een opening bevindt. Bereikbaar via een ladder, die men na gebruik naar binnen trok. De opening werd vervolgens met een houten balk afgesloten. Fotografie boven: Marianne Casamance, Wikimedia Commons. Onder: Rémi Jouan, Wikimedia Commons
Tijdens de Godsdienstoorlogen raakten de torens zwaar beschadigd, maar sinds hun restauratie in 1994 torenen ze opnieuw fier boven Cotignac uit.
Groei en bedrijvigheid
Rond de rots groeide het dorp gestaag. Vanaf 1314 verschenen de eerste korenmolens, aangedreven door de Cassole. In de 16e eeuw werd de oliemolen van Piquet ontwikkeld toen de olijventeelt zeer productief was en rond 1897 kreeg Cotignac zelfs een waterkrachtcentrale – waardoor het een van de eerste dorpen in de regio met elektriciteit was.
De troglodietengrotten dienden later als steengroeve voor de bouw van nieuwe huizen. Om het huidige dorp te bouwen, werd de rots uitgegraven om stenen te winnen. Holtes in de rotswand werden opgevuld met puin dat niet meer werd gebruikt, waardoor de rotswand langzaam met het dorp mee veranderde.
De oliemolen van Piquet in Cotignac. Fotografie: Mathiue Broissais, Wiki Commons
Fonteinen en bronnen
Om alle gezinnen van drinkwater te voorzien, kocht de gemeente lokale bronnen en liet fonteinen bouwen, verbonden door een ingenieus buizensysteem. Vandaag telt Cotignac 17 fonteinen. Op het centrale plein staan twee imposante exemplaren, waarvan één met een lavoir – het traditionele washuis waar vrouwen niet alleen de was deden, maar ook het laatste roddels en nieuwtjes uitwisselden.
Fontaine du lavoir op het centrale plein in Cotignac. Fotografie: Claude Julien, Wikimedia Commons
Fontaine des Quatre Saisons in Cotignac, Fotografie: Wikimedia Commons
Vandaag in Cotignac
Wie nu door Cotignac wandelt, voelt de eeuwenoude geschiedenis. Je ziet 16e- en 17e-eeuwse gevels, fonteinen die nog altijd water geven, en de rotswand die waakt over het dorp. Op dinsdagochtend wordt het plein van Cotignac overspoeld door marktkramen. De markt vult het plein met geuren, kleuren en levendigheid. Het is gezellig en je proeft de gastvrijheid van het dorp.
Het dagelijks leven in Cotignac. Fotografie: Lieke Lobregt.
Wie hoger klimt, bereikt de deels te bezichtigen grotwoningen en torens. De beklimming is pittig, maar het uitzicht van boven maakt alles goed: rode daken met – veelal lokaal geproduceerde -Provençaalse pannen, omringd door olijfgaarden en wijnvelden.
En dan begrijp je waarom Cotignac meer is dan een dorp. Het is een verhaal van natuur, veiligheid en tijd – een verhaal dat nog altijd wordt doorverteld. Het is aan ons om te luisteren, te lezen en te kijken!
Lieke Lobregt kwam twaalf jaar geleden als stagiaire naar een makelaarskantoor in de Provence — en ze is nooit meer echt weggegaan. De charme van het Zuid-Franse leven greep haar meteen en inmiddels is ze – ook al woont ze na vele omzwervingen nu in Nederland – de trotse eigenaar van twee karakteristieke dorpshuisjes in het pittoreske Tourtour. Lieke heeft een grote fascinatie voor de geschiedenis van de Provence en deelt haar kennis en liefde voor de regio in verdiepende artikelen voor het e-magazine Hans in the Provence.
Lees eerder gepubliceerde artikelen van Lieke Lobregt over de geschiedenis van de Provence:
Nieuwsbrief
Klik op de link en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Via de translate knop kun je in je eigen taal alle artikelen lezen! Handig!
Cotignac, historie, grotwoningen en uitkijktoren.
Fotografie hoofdfoto artikel: Technomob 105 Cotignac centre – Category:Cotignac – Wikimedia Commons
.JPG - Wikimedia Commons){kind=link}
.JPG){kind=link}
