De Provençaalse bravade is een eeuwenoud Provençaals feest dat in Aix-en-Provence vooral bekendstaat als een belangrijk ontmoetingspunt voor muziek en dans tijdens de oudejaarsperiode. Wat ooit begon als een ritueel met een beschermend en symbolisch karakter, groeide door de eeuwen heen uit tot een jaarlijks kleurrijke viering waarin geschiedenis, folklore en levensvreugde samenkomen.
De oorsprong van de Bravade
Het woord bravade is de verfranste vorm van het Occitaanse bravada, in het Provençaals ook wel aquèirada genoemd. Hoewel de precieze oorsprong van de bravade niet volledig vastligt, wordt algemeen aangenomen dat het gebruik voortkomt uit de gewoonte om processies en openbare ceremonies buiten de stadsmuren te laten begeleiden door gewapende mannen. Deze vroege vormen van de bravade hadden dan ook een dubbel karakter zowel religieus als militair.
Vaandeldragers dragen de kleuren en symbolen van eeuwenoude Provençaalse tradities.
Van beveiliging tot ritueel spel
In de middeleeuwen namen georganiseerde groepen deze taak over, de zogenaamde bravadecorpsen, in het Provençaals Li Bravadaire. Deze groepen stonden in voor de veiligheid van processies en bedevaarten en beschermden de gemeenschap tegen mogelijke vijanden. In de loop van de tijd ontwikkelde de bravade zich, afhankelijk van plaats en context, tot een feestelijke en rituele spelvorm. Onder de bescherming van een patroonheilige konden twee rivaliserende groepen elkaar symbolisch ontmoeten in een ritueel gevecht. Dit gevecht stond vaak symbool voor mogelijke toekomstscenario’s, zoals droogte of regen. Het verloop ervan werd gezien als een voorteken voor het komende jaar.
Talrijke steden in de Provence, waaronder Sisteron, Castellane en Draguignan, beschikten over een officieel Corps de Bravade, geleid door een kapitein die verantwoordelijk was voor de organisatie en het goede verloop van het feest.
Feestcultuur en rituelen in de Provence
De Provençalen hebben altijd een uitgesproken voorliefde gehad voor feestelijkheden en een natuurlijke neiging tot l’estrambord: praal, lawaai en uiterlijk vertoon als uitdrukking van gastvrijheid en levenslust. Dat verklaart waarom deze tradities, ondanks hun soms ruwe oorsprong, bewaard zijn gebleven en zich hebben ontwikkeld tot uitbundige volksfeesten waarin processies, muziek, spel en dans centraal staan.
In traditionele klederdracht geven de tambourinas het ritme aan tijdens de Bravade Calendale in Aix-en-Provence.
Wapens horen er bij
Een onmisbaar element van de bravade is het ceremoniële gebruik van vuurwapens. Frédéric Mistral verwoordt dit kernachtig in Lou Trésor dòu Felibrige:
“La Bravado consiste en des décharges de mousqueterie qu’on fait solennellement un jour de fête.”
Oftewel, geen bravade zonder plechtige salvo’s van geweerschoten.
Het bijbehorende wapen, de tromblon, ook bekend als espingole of mousqueton, wordt via de loop geladen en heeft een karakteristieke trechtervormige loop. Deze vorm is niet bedoeld om de nauwkeurigheid te vergroten, maar om op korte afstand meerdere projectielen of hagel af te vuren. Vandaag heeft dit gebruik een louter symbolische betekenis en is het strikt gereguleerd.
In de hedendaagse context manifesteert de bravade zich in Aix-en-Provence vooral als een feest van ontmoeting en beleving. In tegenstelling tot de bravades van Fréjus of Saint-Tropez, die sterker verankerd zijn in een specifieke militaire of religieuze traditie, ligt in Aix de nadruk vooral op het feestelijke en culturele karakter.
Les Tromblons, ook bekend in het Nederlands als een donderbus.
Het ceremonieel strikt gereguleerde gebruik van vuurwapens tijdens de Bravade.
La Bravade Calendale in Aix-en-Provence
De Bravade Calendale vormt een relatief recente uitdrukking binnen deze eeuwenoude traditie. Dit feest werd in de jaren 1970 gecreëerd op basis van lokale gebruiken uit Aix-en-Provence die teruggaan tot de 18e eeuw. Na een periode van vergetelheid werd de Bravade Calendale in 2004 opnieuw in ere hersteld.
Calendale en de langste nacht
De term calendale verwijst naar de winterzonnewende, gevierd op Sint-Jan de Evangelist, de dag met de langste nacht van het jaar. In de nabijheid van Kerstmis symboliseert dit moment de overgang naar het nieuwe jaar, een thema dat tot uitdrukking komt in muziek, dans en collectieve rituelen.
Offergave: aanbieden pompe à l’huile
Een centraal onderdeel van de Bravade Calendale is de traditie van de offergave. Vroeger trokken op kerstdag groepen muzikanten door de stad om, begeleid door muziek, de pompe à l’huile aan te bieden aan de notabelen. Dit traditionele Provençaalse dessert, bereid met olijfolie en oranjebloesem, neemt tot op vandaag een belangrijke plaats in binnen de feestelijkheden.
Zo ook nu: in de ochtend trekken folkloristische groepen door de straten van Aix-en-Provence, afkomstig uit alle hoeken van de Provence en gekleed in kleurrijke traditionele kostuums. Meer dan tweehonderd deelnemers, waaronder dansers, muzikanten, tromblonschutters, chivau-frus en Italiaanse vlaggenzwaaiers, brengen de stad tot leven. In de namiddag vindt de eigenlijke bravade plaats, gevolgd door de plechtige aanbieding van de kerstpomp op het plein voor het Hôtel de Ville.
De dag werd afgesloten met een grote espetaclouso farandole, waarbij deelnemers en publiek samen dansen als teken van vriendschap, broederschap en vrede. Een bijzondere ervaring om mee te mogen maken en zeker één om te delen!
Vrouwen in traditionele Provençaalse klederdracht laten hun rokken wervelen tijdens de Bravade.
De Chivau-frus schieten even snel de Longchamp winkel in.
Hoofdfoto: de bravadecorpsen begeleiden de processiedeelnemers om hun veiligheid te waarborgen.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Mooi verhaal! Leuk om de achtergronden te lezen; dat geeft betekenis!