De 13 desserts: een Provençaalse kersttraditie

Op kerstavond schitteren de tafels van Provençaalse gezinnen in een zachte gloed van kaarslicht. Drie kandelaars werpen hun warme schijnsel over wit linnen en glanzend servies. Hier, te midden van deze intieme ambiance, komt een eeuwenoude traditie tot leven: de treize desserts, de dertien desserts van de Provence. Het is een culinaire ode aan het Laatste Avondmaal van Christus en zijn twaalf apostelen, maar ook een viering van de overvloed én eenvoud van het Provençaalse leven.

Le Gros Souper: meer dan een maaltijd

Voorafgaand aan de 13 desserts wordt de avond ingeluid met Le Gros Souper, de traditionele kerstavondmaaltijd. Deze maaltijd is vetarm, zonder vlees, en bestaat uit zorgvuldig bereide gerechten die de verbinding tussen verleden en heden weerspiegelen. Op tafel vinden we kabeljauw, kardoen, slakken, bleekselderij en soms kip.
De tafel zelf is een ritueel: drie witte tafelkleden worden laag over laag gelegd, een verwijzing naar de Heilige Drie-eenheid. Op de tafelkleden pronken schaaltjes met gekiemde tarwe, gezaaid op 4 december tijdens het feest van Sainte Barbe, een symbool van hoop en vruchtbaarheid. En al vanaf het begin wachten daar de dertien desserts, elk met hun eigen verhaal, op hun beurt om geproefd te worden.

De 13 desserts: een symfonie van smaken

Hoewel de precieze samenstelling per dorp en familie verschilt, vormen een aantal iconische lekkernijen de kern van deze traditie:

1. La pompe à l’huile d’olive
   Dit zachte, geurende brood van bloem en olijfolie, op smaak gebracht met een vleugje oranjebloesemwater, wordt nooit gesneden maar gebroken. Een eenvoudige handeling vol symboliek: respect, gemeenschap en gedeelde vreugde.
2. De 4 ‘mendiants’
   Walnoten, hazelnoten, amandelen, gedroogde vijgen en rozijnen – elk noten- en fruitsoort staat symbool voor een religieuze orde: Augustijnen, Karmelieten, Franciscanen en Dominicanen. Hun kleuren vertellen verhalen van soberheid en toewijding, van aalmoezen en nederigheid.
3. De 2 nougats
   Witte nougat, zacht en zoet, staat voor de goede momenten in het leven. Zwarte nougat, vaak met een vleugje karamel of honing, herinnert ons aan de bittere ervaringen die we moeten omarmen.
4. Fruitpasta of gelei
   Denk aan kweepeerpasta of vijgengelei – een eerste proeverij aan tafel die volgens de traditie verlichting van toekomstige zorgen brengt.
5. Gekonfijt fruit
   Sinaasappel, citroen, meloen – liefdevol gekonfijt, doordrenkt van zon en suiker, brengen ze de smaken van Apt en Carpentras tot leven.
6. Gedroogd fruit
   Abrikozen, vijgen en rozijnen, zorgvuldig bewaard, spreken van lange zomers, rijke oogsten en de geduldige handen van wie ze verzamelde.
7. Vers fruit
   Appels, peren, druiven en mandarijnen – het beste wat de herfst ons bracht, gekoesterd tot de kerstavond is, en nu het feest van het jaar verlevendigt.
8. Calissons
   Deze amandel-gebaseerde lekkernij uit Aix-en-Provence is een toonbeeld van verfijning. Het mengsel van amandelpasta en gekonfijt fruit smelt op de tong en nodigt uit tot een moment van pure verwondering.
9. Dadels
   Het enige toegestane exotische fruit op tafel, hun zoete, kleverige textuur herinnert aan verre oorden en aan de oosterse wortels van vele kersttradities.

Een tafel vol verhalen

De dertien desserts zijn niet zomaar lekkernijen; het zijn verhalen op een bord. Ze verbinden generaties, roepen herinneringen op aan grootmoeders keuken, aan kinderstemmen en kerstliederen. Ze nodigen uit tot delen, tot langzame gesprekken, tot lachen en proeven. In de Provence, waar tradities gekoesterd worden, zullen de treize desserts nog vele generaties de kerstavond verlichten.

Alvast een Joyeux Noël, en moge uw tafel rijk zijn aan smaken, verhalen en verbondenheid!

Photographie: “Coll. OTI Ventoux” Provence”