In de Provence liggen talloze dorpen met een rijke historie. Salernes is er daar één van. Het dorp staat bekend om zijn lange traditie in aardewerk, die nog altijd springlevend is. De kenmerkende zeshoekige terracotta tegels – tomettes – maakten het dorp tot een welvarende gemeente en geven het dorp nog steeds grote naamsbekendheid. Een kijkje in de geschiedenis van aardewerk in Salernes.
Aardewerk geschiedenis en Salernes
Ruim 55 miljoen jaar geleden zette ijzerhoudende klei zich af in de vallei van Salernes. In alle rust ontwikkelde deze zich tot een fijn en zuiver ruw materiaal, dat pas vele millennia later door de mens werd ontdekt. Deze zuivere klei en de aanwezigheid van het water uit de rivier ´La Bresque´ stelden de lokale bewoners in staat om aardewerk te produceren. Omliggende bossen met eiken en dennen werden gebruikt voor houtkap om de ovens op gang te houden. Aanvankelijk werden vooral schalen en vazen gemaakt voor eigen gebruik. Salernes geldt als één van de oudste aardewerkvindplaatsen in West-Europa. Al rond 6000 voor Christus zou er sprake zijn geweest van kleinschalige productie.
Productie
Aan het eind van de 18e eeuw veranderde de visie op de aardewerkproductie. In plaats van alleen voor eigen gebruik te produceren, begon men te produceren om de levensstandaard te verbeteren. De bewoners, voornamelijk boeren, gebruikten de lokale klei om op grotere schaal aardewerk te vervaardigen, voornamelijk voor huishoudelijk gebruik, zoals het Faïence.
1800-1900
Rond 1830 schakelde men in Salernes over op de productie van de zogenoemde tomettes – zeshoekige tegels, vervaardigd uit de lokale rode klei. Deze tegel groeide al snel uit tot ´De´ tegel van Salernes. Tegelijkertijd begon men met de productie van dakpannen, bakstenen en pijpen.
Vraag
Door een toenemende vraag naar tomettes nam vanaf 1850 de productie enorm toe. Wat begon als ambacht, ontwikkelde zich tot een bloeiende commerciële activiteit. Nieuwe fabrieken werden gebouwd, die de regio voorspoed brachten.
Het vervaardigen van tomettes in de tweede helft van de 19e eeuw.
Het aardewerk vanuit Salernes werd in de wijde omgeving toegepast. Je vindt het in de kustplaatsen zoals Nice, Marseille en Toulon. Vanuit de haven van Marseille vond het aardewerk vanuit Salernes ook zijn weg naar Noord-Afrika.
1900-2000
Begin 20e eeuw werden er 70 miljoen ´Tomettes´ per jaar geproduceerd in 50 werkplaatsen verdeeld over Salernes. Naast de zeshoekige vloertegel werden er inmiddels ook andere producten gemaakt, zoals wasbakken en dakpannen.
Concurrentie
Vanaf 1950 kreeg de terracotta tegel echter te maken met toenemende concurrentie. De positie van de tegel binnen het huishouden veranderde. Het werd een esthetisch element, niet slechts een eenvoudige vloer. Nieuwe, moderne producten kwamen op de markt, die de lokale tegels verstootten. De neergang van de industrie zette in en fabrieken sloten de deuren.
Diversificatie
De overgebleven producenten pasten zich aan. Moesten zich aanpassen. Zij moderniseerden hun installaties en diversifieerden: het aanbod werd uitgebreid met tegels in diverse vormen en kleuren. Ook werd gestart met de productie van geëmailleerde en decoratieve artikelen. Dankzij deze koerswijziging wisten 12 fabrikanten het hoofd boven water houden en in 1970 beleefde de industrie een nieuwe opleving.
Het mythische terracotta van Salernes. Rapportage van ina.fr uit 1970 over de fabricage van tomettes in Salernes. Embedded via http://www.tomettes.fr
Salernes en har huidige aardewerk
Hedendaags vind je nog enkele fabrieken en ambachtelijke pottenbakkers in Salernes. In het centrum van Salernes zijn diverse kleine ondernemers gevestigd, die hun producten met de hand vervaardigen, zoals de Poterie du Chateau en Mathias et Sophie.
Ambachtelijke pottenbakker Matthias en Sophie in Salernes.
Carrelages Boutal
De aardewerkfabrieken vind je aan de D560 in de richting van Draguignan. Eén fabriek met een rijke historie is Carrelages Boutal (Ja, die van het filmpje!) Het ambacht zit daar al vele jaren in de familie en wordt nog steeds met passie uitgevoerd. Ze produceren de klassieke zeshoekige ´Tomettes´ en een breed assortiment van gekleurde tegels en overige aardewerk producten, zoals wasbakken. De huidige fabrikanten bundelen hun krachten op diverse vlakken. Ze werken samen om hun ambacht in ere te houden. Ze maken producten die bij de huidige tijd passen. Op een wijze die de productie in Salernes nog steeds uniek in haar soort maakt.
Les tomettes de Salernes
De zeshoekige terracotta tegels zijn kenmerkend voor de aardewerk productie in Salernes. Deze tegels vind je in vele woningen in de wijde omgeving. Ikzelf heb het geluk gehad om in de makelaardij in de omgeving te werken. Ik heb vele oude en karakteristieke panden van binnen mogen bekijken. Veelal betegeld met die typische authentieke zeshoekige ´Tomettes´.
10 x 10
In de huidige renovaties worden de ´Tomettes´ nog wel eens vervangen door een moderner en groter alternatief. Een `Tomette´ is doorgaans 10x10cm, alhoewel er ook varianten zijn in een iets groter formaat. Maar, 30×30 halen ze niet.
Tomettes in dorpshuisje La Charmante in Tourtour met oorspronkelijk handgemaakte wasbak.
Charme
Persoonlijk hou ik juist van een huis waar ze nog in liggen. Ze zijn verfrissend en verkoelend op een hete zomerdag. Ze voelen koel aan onder blote voeten. Bovendien geven ze erg veel charme en sfeer aan een woning, of het nu een oud of recentelijk gebouwd pand is. Voor mij horen de ´Tomettes´ erbij.
Salernes, museum Terra Rossa
In 2009 heeft de gemeente in Salernes bijgedragen aan de opening van een aardewerk museum. Dit museum, Terra Rossa, is een centraal punt om meer te ontdekken over het verleden en heden van aardewerk in Salernes.
Museum Terra Rossa, Salernes.
Bij Terra Rossa ontdek je niet alleen meer over de geschiedenis van de ´Tomettes´, maar ook over de productiemethode. Het gehele productieproces wordt doorlopen; van het binnenkomen van de klei, het klaarmaken voor de productie, wassen, mengen, uitsnijden en bakken tot het eindproduct. Daarnaast zijn er vele tegels en andere aardewerkproducten te bewonderen in vaste en wisselende exposities.
Het museum Terra Rossa is geopend vanaf half april tot half oktober.
Salernes in de Provence
Maar, Salernes is meer dan haar aardewerk geschiedenis. Het is een levendig Provençaals dorp in de Var regio. Het telt circa 3.800 inwoners en is één van de grotere dorpen in de omgeving. Vanuit omliggende dorpen trekt men naar Salernes voor de winkels, een kleine bouwmarkt, supermarkten en de 2-wekelijkse Provençaalse markt op het plein op woensdag- en zondagochtend. Deze markt is middelgroot van formaat en biedt een breed assortiment van lokaal geproduceerde producten. Mocht je in de regio zijn, dan is deze markt zeker het bezoeken waard!
Oud-Salernes
Naast moderne gedeeltes heeft Salernes ook een oud centrum, gebouwd tegen de heuvel aan. Het is een wirwar van autovrije steegjes, autoluwe straatjes en trappetjes. Bovenop de heuvel prijkt de ruïne van het kasteel van Salernes. Je hebt er een prachtig uitzicht over de Provençaalse daken met lokaal geproduceerde dakpannen. Tot in de wijde omgeving!
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Interessant!