De vliegende klokken van Pasen

Wanneer de eerste warme dagen aanbreken en in veel dorpen lamsvlees wordt gegrild, nadert in Frankrijk Pasen. In de Provence en elders in het land wordt dit christelijke feest, dat samenvalt met het begin van de lente, op een andere manier gevierd dan in vele andere plaatsen in Europa: niet de paashaas, maar de kerkklokken zouden de paaseieren brengen. Dat gebruik is een eeuwenoude traditie.

Het mysterie van de stille klokken

In de dagen vóór Pasen gebeurt er iets bijzonders in Frankrijk. Op Goede Vrijdag (in het Frans Vendredi Saint) en de dagen daaromheen blijft het stil in de kerken: de klokken worden niet geluid. Geen luiding op Witte Donderdag  of stille zaterdag— helemaal niets. Voor volwassenen een moment van herdenking, voor kinderen een bron van eindeloze vragen. 

De reden voor deze stilte ligt in de katholieke traditie: de kerk herdenkt in die dagen de dood van Jezus Christus en bereidt zich voor op zijn verrijzenis. In de liturgie van de Triduum Paschal — de viering die begint op Witte Donderdag en eindigt op Paaszondag — wordt stilte bewaard als teken van rouw en reflectie. 

Een kinderverhaal ontspruit: de klokken vliegen naar Rome

Voor kinderen is het stil zijn van de klokken echter een raadsel. Waarom klinkt er ineens geen vrolijke dong-dong meer vanuit de toren? Volgens de Franse volkslegende is er maar één verklaring: de klokken zijn op reis! 

Het verhaal gaat dat de kerkklokken op Witte Donderdag — bijna magisch — vleugels krijgen en naar Rome vliegen, richting het Vaticaan. Daar worden zij gezegend door de paus en keren zij terug op Paaszondag, juist op tijd voor de mis van Pasen. 

En dat is waar het bijzondere deel begint: op hun terugweg vliegen deze klokken over tuinen, parken en pleinen, gevuld met chocolade‑eieren, kleine figuurtjes en andere lekkernijen, die ze onderweg laten vallen als een soort hemelse traktatie. Kinderen ontwaken op Paasmorgen en gaan — net als in Nederland — op eierenjacht (la chasse aux œufs), maar naar de bewering van hun (groot)ouders komen de eieren niet uit een mandje van een haas… maar uit de lucht, dankzij de klokken van Rome. 

Waarom precies Rome?

Rome is al eeuwenlang het centrum van de Rooms‑Katholieke Kerk en de zetel van de paus. In een tijd zonder moderne communicatie bood dit verhaal een eenvoudige verklaring voor kinderen: de stilte van de klokken én de cadeautjes op Paasmorgen. Rome fungeerde als symbolisch ‘handelsstation’ — de klokken gingen er heen om gezegend terug te keren met hun hemelse geschenken. 

Niet overal paasklokken — verschillen per regio

Het verhaal van de ´Les Cloches Volante´  klokken is in Frankrijk wijdverbreid, maar niet universeel. In de oostelijke grensregio’s, zoals de Elzas en Lorraine, waar Duitse tradities sterker zijn, is het vaak de paashaas die de eieren brengt. Deze traditie lijkt meer op wat Nederlanders en Duitsers kennen. 

Toch overheerst in de rest van Frankrijk — van Bretagne tot de Provence — het verhaal van les cloches de Pâques. De klokken keren terug uit Rome met chocolade onder hun armen, en dat verhaal blijft elk jaar op nieuwe generaties kinderen betoverend werken. 

Het slot: magie, lente en verbeelding

Dat ei dat een Provençaals kind op Paasmorgen uit het gras peutert, staat natuurlijk niet zomaar symbool voor snoep. Al lang vóór chocolade bestond, was het ei het teken van nieuw leven. Van iets dat van binnen al groeit, ook al zie je het nog niet. De kerk nam dat beeld over: Pasen werd het feest van wedergeboorte, van licht na donker, van lente na winter.

De stilte van de klokken past precies in dat verhaal. Eerst zwijgen ze — als een ingehouden adem. En dan, op Paaszondag, barst het geluid weer los. Alsof de wereld opnieuw begint. Misschien is dat ook de reden waarom het verhaal van de vliegende klokken zo hardnekkig blijft bestaan. Geen dogma’s, geen ingewikkelde woorden — maar een reisverhaal met een beloning aan het eind.

Wie denkt dat dit alleen nog in stoffige catechismusboekjes leeft, vergist zich. In de Provence duiken de klokken elk voorjaar overal op: in etalages van chocolatiers, op ansichtkaarten, in schoolknutsels. Klokjes van pure chocolade, gevuld met praliné, netjes in cellofaan verpakt alsof ze echt net uit Rome zijn aangekomen.

Een Paasverhaal als poëzie

Op Paaszondag zie je kinderen in tuinen, op pleinen en tussen olijfbomen zoeken naar wat “uit de lucht is gevallen”. Niemand vraagt zich serieus af of klokken echt kunnen vliegen. Maar niemand wil het verhaal ook kwijt.

Want zeg nu zelf: een haas met een mand is praktisch. Maar een zwerm kerkklokken die uit Rome terugkomt met chocolade in de buik — dat is poëzie. 

Geen paashaas, maar klokken. Geen “verstopt door mama”, maar “gevallen uit de lucht”. En ergens tussen die woorden gebeurt iets bijzonders: je stapt even in een andere verbeelding. Misschien is dat wel het echte cadeau van deze traditie. Niet de chocolade, niet het ei, maar het verhaal. Een verhaal dat elk jaar opnieuw wordt verteld, precies op het moment dat de natuur weer wakker wordt.

Als je op Paaszondag de klokken hoort luiden boven een Provençaals dorp, weet je: ze zijn terug. Ze hebben hun werk gedaan. Ergens ligt weer iets te glanzen in het gras, en je hoort kinderen kirren van geluk!