Het is woensdagmorgen, kwart over tien, wanneer ik de oprit van Denis Vœux’ 17e eeuwse Mas opdraai, net buiten het dorp Séguret. De Mistral blaast al sinds gisteravond, en op de route van Carpentras naar hier heeft de wind vrij spel. Links en rechts rijzen de wijnvelden van Vacqueyras en Gigondas op, dorpen die de meeste mensen uitsluitend kennen van de wijnetiketten in de winkel. Bij aankomst verzekert Voeux dat het in Orange nog eens vijftien procent harder kan waaien, en ik denk aan Willem van Oranje en zijn besluit ooit heer te worden van zo’n winderig landschap.
Het atelier van een meester-santonnier
Binnen in het atelier is de wereld een andere. Stilte, afgewisseld met het zacht getik van de elektrische kachel. Denis Vœux, geboren en getogen in Séguret, staat rustig te wachten, zijn ogen alert, maar vriendelijk. Hij vraagt direct wat ik precies wil weten, welke kant mijn artikel op moet, en neemt me dan mee naar de kerststal in het atelier, waar santons hun plek hebben gekregen. Het is een traditie die hij koestert sinds hij vijftien, zestien jaar oud was. Toen begon hij gefascineerd zijn eigen kerststal in te richten en werd hij geobsedeerd door de figuurtjes die hij later zo zorgvuldig zou leren maken.
In het atelier van Denis Voeux krijgt iedere santon een eigen verhaal mee.
Van leerling tot meester: het pad van Denis Vœux
De weg naar het vak van santonnier begon met een brief aan Robert Canut, een santonmaker oorspronkelijk uit Marseille die in Tulette werkte. “Kom eerst maar eens kijken,” schreef Canut terug, en Voeux trok naar Tulette om de daad bij het woord te voegen. Daar leerde hij het hele ambacht: vormen, mallen, bakken en schilderen — het werk dat hij nu, decennia later, nog steeds met dezelfde toewijding uitvoert. Canut, inmiddels 89, maakt nog steeds santons wanneer zijn gezondheid het toelaat.
Het eerste stapje naar een nieuwe santon: op basis van een foto van een dorpsbewoner uit Séguret vormt Denis Vœux met zorg het kleiprototype dat als basis voor een mal zal dienen.
Inspiratie uit het dorp
De inspiratie voor zijn santons haalt Denis Voeux direct uit de mensen om hem heen. De eerste figuur die hij maakte was van zijn grootvader aan moederskant. Sindsdien benadert hij dorpelingen die vanuit zijn optiek authentiek en met passie met hun ambacht bezig zijn en vraagt hun toestemming om een miniatuur van hen te creëren. Honderddrieëntwintig inwoners van Séguret zijn inmiddels op deze manier vereeuwigd. Het proces is zorgvuldig: foto’s maken, klei vormen, mallen gieten, vijftien tot twintig figuren per mal produceren, bakken op 980 graden, en uiteindelijk beschilderen. De klei koopt hij in de buurt van L’Isle-sur-la-Sorgue. “Anderhalf uur tot een uur en drie kwartier per santon ben ik bezig om een santon te maken,” vertelt hij geduldig, zijn stem rustig en precies.
Denis Voeux allereerste santon geïnspireerd op zijn grootvader van moederskant.
Denis Voeux laat zich inspireren door zijn dorpsbewoners uit Seguret en omgeving, zoals hier bij de le Tambourinaire.
Het ritueel en de betekenis van santons
Het maken van santons is niet alleen een ambacht, het is een ritueel dat een gemeenschap bijeenhoudt. “Wat doe je wanneer een familielid of vriend een baby krijgt?” vraagt Denis retorisch. “Op bezoek gaan en een cadeautje meenemen,” antwoordt hij. Zo simpel, zo authentiek — en dat is al meer dan dertig jaar hetzelfde. De traditie verandert nauwelijks, ook niet nu de wereld sneller draait. Het besef dat de jeugd zich steeds meer interesseert in het authentieke Provençaalse leven sterkt hem daarin.
Kiezen voor de santons: een persoonlijke ervaring
Denis Vœux is een man van woorden, maar van geduldiger soort. Een interview met hem voeren in het Frans is geen brood bestellen bij de bakker; het is een conversatie, rustig en zorgvuldig. Tussendoor vertelt hij anekdotes die zijn werk, zijn dorp en zijn klanten tot leven brengen. Een vrouw die na jaren terugkomt voor zijn santons; ze is gescheiden en de wederhelft had de kerststal met santons meegenomen. Een Zwitsers echtpaar dat speciaal voor hun kerststal die morgen binnenkomt om net als vorig jaar santons bij Voeux te kopen. Maar kiezen uit de santons blijkt niet eenvoudig. Voeux heeft hier een Provençaals gezegde voor: “Jij kiest niet de santons, maar de santons kiezen jou”. Het zijn momenten van menselijke warmte, van verbondenheid.
Olijfolie: passie naast klei
Zijn liefde voor ambacht beperkt zich niet tot klei. In een kleine olijfgaard bij het atelier produceert hij AOP-olijfolie. Jaarlijks reist hij langs de AOP-olijfgaarden van de Provence en neemt de beste olijfolie mee naar zijn aterlier. Proeverijen in zijn atelier geven inzicht in de verschillen tussen olijven, aroma’s en kwaliteit. Een passie die, net als zijn santons, zorg en aandacht vereist.
Denis Vœux en familie
Denis Vœux heeft drie kinderen, verspreid over de wereld — Canada, Avignon en elders. Creatief, maar niet noodzakelijk toekomstige santonniers. Toch blijft hij hoopvol: je weet nooit. Hij is trots op wat hij doet en hoe hij het doet: zorgvuldig, met geduld, met liefde voor de traditie en het dorp dat hem grootbracht.
Het hart van Séguret in miniatuur
Aan het einde van de ochtend sta ik op het punt te vertrekken. Denis Voeux doet zijn atelieschort af, het licht valt precies op de figuren die het dorp Séguret in miniatuur vormen. Buiten blijft de Mistral door de wijngaarden razen, maar binnen in het atelier is alles kalm, warm en vol verhalen. Hier, tussen klei, olijfbomen en traditie, begrijp je als bezoeker wat het betekent om santonnier te zijn: een ambacht bewaren, een gemeenschap eren, en de Provence een stukje dichterbij brengen, één figuur tegelijk.
Meer weten over Santons?
Lees dan het zeer complete artikel: Alles over santons- het levende erfgoed van de Provence
Het Atelier Les 3 Bouquets van Denis Voeux is gevestigd op:
L´Atelier-Boutiqe Les 3 Souqets, 1471 Route de Vaison la Romaine, 84110 Séguret.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
