Ook dit jaar worden overal weer de jaarlijkse santonmarkten gehouden met tafels vol kleine figuren: santons, handgemaakt, elk met een verhaal dat je nog vóór het aanraken al voelt. Het is alsof je door een dorp in miniatuur loopt. Een hele Provence, samengebald in klei. Voor de Provence is dit het eerste teken dat we richting kerstmis aan.
Update november 2026: dit artikel, oorspronkelijk gepubliceerd in november 2024, wordt jaarlijks geupdate met de nieuwe santonmarktdata van dat jaar en extra historische achtergrond, waardoor het nu een zo compleet mogelijke informatie over de Santons de Provence geeft.
De oorsprong van een stille traditie
Hoewel Franciscus van Assisi in de 13e eeuw de eerste kerstkribbe bouwde, ontstaan de Provençaalse santons pas veel later. Tijdens de Franse Revolutie, wanneer openbare kerststallen verboden worden, maken families thuis in stilte hun eigen figuren. Kleine beeldjes van klei, niet alleen om het geloof te bewaren, maar vooral om het dagelijks leven te eren: de boeren, de marktlui, de ambachten.
In de 19e eeuw krijgt die stilte een stem. Overal in de Provence ontstaan ateliers. Elk dorp geeft zijn eigen accenten mee. En langzaam ontstaat een taal die tot op de dag van vandaag wordt gesproken: de taal van de santon, het portret van de Provence zelf.
Waarom de santons juist nu herleven
Misschien is het juist omdat de wereld zo snel beweegt. Terwijl algoritmes bepalen wat we zien, groeit het verlangen naar dat wat zich niets aantrekt van tempo of trends. De santon is precies dat: traagheid in een handpalm. Jongeren ontdekken het via Instagram en TikTok. Niet door nostalgie, maar door het ritme van handen die klei kneden, een oven die opengaat, gezichten die ontstaan door penseelstreken kleiner dan een vingernagel. Het ambacht blijkt verrassend modern: briljant in zijn eenvoud.
Santons: de handgemaakte kleifiguurtjes die samen het traditionele kersttafereel van de Provence, de crèche provençale, vormen.
Materialen, stijlen en figuren — de menselijke encyclopedie van de Provence
De klassieke santon wordt van klei gemaakt: gemodelleerd, gedroogd, gebakken, met de hand beschilderd. Soms kom je hars of hout tegen, charmant, maar de ziel blijft in klei wonen. Een Provençaalse kerststal is geen stil tableau maar een levend dorp.
Ik ga ieder jaar een kijkje nemen op een aantal van deze markten en begin altijd in Carpentras. Dit jaar bestaat deze santonmarkt 40 jaar. Een mijlpaal die ook het belang van de santons aangeeft. Terwijl ik langs de tafels loop, bestudeer ik de verschillende santons. Zonder er een te kort te doen, blijft mijn aandacht vaak hangen bij La Marchande d’Olives, haar manden zo vol dat je bijna het zoute plein ruikt. Le Meunier draagt zijn zakken meel alsof hij het ritme van de dagen vasthoudt. Le Tambourinaire, galoubet in de ene hand, tambourin in de andere, lijkt elk moment een hele gemeenschap bijeen te kunnen spelen.
In dat dorp van klei duiken ongeveer 55 klassieke figuren altijd opnieuw op. Ze knipogen naar tradities. Le Ravi heft zijn armen niet zomaar omhoog; hij belichaamt een moment van overgave, van verwondering. Le Boumian is de reiziger, de buitenstaander die soms wordt bewonderd, soms gewantrouwd, maar altijd een spiegel vormt voor het dorp. La Fileuse is de stilte zelf. La Poissonnière draagt de Middellandse Zee in één mand. Lou Pistachié, de dorpsgrapjas, houdt alles luchtig. En ja, zelfs Lou Diable hoort erbij, niet als dreiging, maar als herinnering dat het kwaad een plek krijgt, zodat het ook overwonnen kan worden. Samen vormen ze geen decor, maar een miniatuurversie van de menselijke komedie in de Provence.
De symboliek die onder de verflaag ligt
Wie naar een santon kijkt, ziet niet alleen een beeldje maar een houding. Een manier van kijken, dragen, wachten. De Provence heeft haar geschiedenis altijd via mensen verteld, en de santon is daarvan misschien wel de puurste vorm. Een klein beeldje waarin hoop of humor schuilt. Het is antropologie op kleischaal.
Op atelierbezoek — een ontmoeting in blauw
Op de santonmarkt vorig jaar in Carpentras viel mij één kleur onmiddellijk op: een diep, pulserend blauw dat zich niet liet vergelijken met andere tinten. De figuren bleken van Véronique Dornier, uit Brantes, een klein dorpje, prachtig gelegen aan de noordkant van de Mont Ventoux. Een paar dagen later stond ik in haar atelier.
Véronique komt even naar beneden. Het is haar drukste periode, over drie weken zetten de meeste mensen hun kerststal op, en ze wil niemand teleurstellen. Als kind werd ze gegrepen door blauw. In Parijs zag ze het werk van Yves Klein en zijn beroemde International Klein Blue. Sindsdien is dat blauw haar taal geworden, een pigment dat niet op doek moest leven, maar in klei. Haar figuren zijn daardoor geen variaties op een traditie, maar bijna lichtgevende interpretaties ervan en jonge mensen lijken dit onmiddellijk te begrijpen.
Op mijn vraag hoeveel tijd het maken van één santon kost, glimlacht ze even. “Een uur,” zegt ze, “voor alle zeven stappen.” Ze bedoelt het modelleren, het maken van de mal, het indrukken van de klei, het drogen, het bakken, het schilderen en het aanbrengen van de accessoires. Een uur werk voor een figuurtje dat op de markt tussen de tien en twintig euro kost. Alleen liefde maakt dat mogelijk. Het maken van een santon is een verhaal vertellen. En als ik om me heen kijk, zie ik decennia aan mini-verhalen naast elkaar.
Les santons blues de Véronique Dornier uit Brantes.
Vier stijlen binnen één traditie
Wie denkt dat alle santons op elkaar lijken, heeft het mis. Alsof de Provence in vier dialecten spreekt, ook in klei. Marseille bruist: felle kleuren, grote gebaren, santons die bijna theater spelen. Aubagne klinkt zachter. Het ambacht is er verfijnd, keramisch, rond van lijn, warm van toon. Aix-en-Provence is eleganter, ranker, ingetogener; daar zit de verfijning in de penseelstreek. En in het Comtat Venaissin — het land van Carpentras en de velden om haar heen — staan de santons steviger, aardser, alsof ze wind en klei beter kunnen verdragen. Vier stijlen, één traditie; vier manieren om hetzelfde verhaal te bewaren.
Ateliers die het vuur brandend houden
De Provence kent vele namen die dit erfgoed dragen: Carbonel, Ferrand, de familie Escoffier, Véronique Dornier en Denis Vœux – de man die eenvoud tot kunst verheft. Ze werken niet voor de markt, maar voor het geheugen van deze streek. Elk figuurtje dat hun atelier verlaat, draagt iets van de Provence met zich mee. Bij Denis Vœux krijgt dat geheugen een bijna ontroerende precisie. Zijn santons zijn levensechte portretten van bewoners uit zijn dorp Séguret. Afgelopen jaar mocht ik hem interviewen en liet hij mij zien hoe een santons in de praktijk wordt gemaakt. Een bijzonere ervaring die in een apart artikel en video is vastgelegd.
Denis Voeux en zijn levensechte santons uit Séguret.
De toekomst van een eeuwenoud ambacht
Het vak balanceert op een smalle rand. Sommige ateliers sluiten hun deuren. Andere kiezen ervoor te vernieuwen zonder zichzelf te verliezen. Jonge makers werken met eco-klei, experimenteren met pigmenten, maken mallen met 3D-techniek en creëren figuren die passen bij het dorp van nu. Een yogaleraar, een fotograaf, een barista. Niet als gimmick, maar als hedendaagse getuigen van het leven dat nu geleefd wordt. De santon blijft bestaan zolang er mensen zijn die hem met hun handen maken en mensen die hem met hun hart bewaren.
Praktische informatie — Santonmarkten 2026
De markten van Carpentras, Marseille, Aix-en-Provence, Gréoux-les-Bains, Fontvieille, Brignoles, Grimaud, Châteaurenard en Signes vormen samen de jaarlijkse liturgie van dit ambacht. In elke stad ontmoet je andere makers, andere accenten, andere verhalen. Maar overal proef je hetzelfde: een traditie die leeft omdat ze wordt doorgegeven.
Waarom je zelf een santonnier moet bezoeken
Verhalen lezen over santons is boeiend — misschien is dit wel een van de meest complete artikelen die erover zijn geschreven. Maar uiteindelijk gaat het pas echt leven wanneer je een santonnier ontmoet. Ik stapte binnen bij Les Santons Bleues van Véronique Dornier in Brantes en stond bij Denis Vœux aan tafel in zijn atelier – Les 3 Sougets in Séguret. Dáár, tussen klei, stilte en geschiedenis, begrijp je pas wat dit ambacht werkelijk betekent.
Praktische marktinformatie 2026
Plaats | Datum 2026 | Adres | Openingstijden | Opmerkingen/ Info |
14 nov – 3 jan | Quaid du Port, Vieux-Port | Tentoonstelling en verkoop van santons en kerststaldecors. Op zondagmiddag zijn er demonstraties van het maken van santons. | ||
Aix-en-Provence | 14 nov – 31 dec | Esplanade Cézanne | Dagelijks 10.00-19.00 uur; gesloten op 25 december. | De traditionele santonbeurs bestaat sinds 1934. Op 29 november vindt de officiële opening plaats, met een Provençaalse optocht, muziek en de zegening van de beurs. |
Aubagne | 14 nov – 27 dec | Cours Foch | Dagelijks 10.00–19.00 uur. | Meer dan veertig ambachtslieden, santonniers, créchistes en keramisten. Ook is er een grote Provençaalse kerststal. |
Orange | 12 – 13 dec | Parc des Expositions, Avenue Charles Dardun | Vanaf 10.00 uur; eindtijd niet nader gespecificeerd. | Een grote gespecialiseerde beurs met bijna 70 exposanten op 2.500 m², waaronder santonniers en makers van kerststallen. Ook zijn er workshops voor kinderen.V |
Vaison-la-Romaine | 28 – 29 nov | Espace Culturel | Zaterdag 10.00–19.00 uur volgens de evenementenkop; zondag 10.00–18.00 uur. | 23 santonniers, een grote Provençaalse kerststal, workshops met klei voor kinderen en een tombola. |
Sorgues | 14 – 15 nov | Salle des fêtes, 231 Avenue Pablo Picasso | 10.00 – 18.00 uur. | Santonniers en créchistes, een grote Provençaalse kerststal, demonstraties en een optocht van levende santons op zondag om 16.00 uur. |
Carpentras | 12–18 nov | Office de Tourisme, 97 Place du 25 Août 1944 | Dagelijks 9.30–13.00 en 14.00–18.00 uur. | De veertigste editie, met santonniers, kerststalaccessoires, demonstraties en creatieve workshops. |
Le Tambourinaire, La Porteuse d’Eau en ´Le Boulistes´
Hans Brouwer is oprichter, hoofdredacteur en uitgever van Hans in the Provence. Vanuit zijn liefde voor de Provence brengt hij schrijvers en makers samen en schrijft hij zelf over de cultuur, geschiedenis en het dagelijks leven in Zuid-Frankrijk.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!




