De Mysteries van de Tempeliers in de Provence

Er zijn boeken die de wereld hebben veranderd, zoals de Bijbel of het Communistisch Manifest. En er zijn boeken waar museumbewakers opgewonden van raken, zoals “Sacrilege” van Dan Brown. Sinds deze thriller een paar jaar geleden de bestsellerlijsten haalde, zijn de museumbewakers in het Louvre in Parijs bang om de wacht te moeten houden in de galerij van de Oude Meesters. De Mona Lisa en Leonardo da Vinci’s Madonna in de rotsen, niet bepaald de minst bekende schilderijen van het Louvre, worden sinds Dan Browns literaire fantasieën belegerd. Bezoekers zoeken naar tekens, geheime aanwijzingen en verborgen sleutels, terwijl echte kunstliefhebbers geërgerd naar andere afdelingen vluchten. 

Maar ondanks alle hype hebben middeleeuwse samenzweringstheorieën ook hun goede kanten: Je kunt zelf op zoek gaan naar aanwijzingen en hoeft niet de platgetreden paden van de auteur en zijn fans te volgen.

De geest van de Tempeliers

Neem bijvoorbeeld de Tempeliers in de Provence. Hier, in dit stille, kale en bizarre landschap tussen Marseille, Aix en de Gorges du Verdon, bestierden de Tempeliers belangrijke commanderijen. Tussen de verlaten dorpjes, eenzame kapelletjes en witte kalkstenen blokken vind je nog steeds de oude muren van hun landhuizen waar ze meer dan 800 jaar geleden woonden, baden en werkten. Te midden van  een eenzaam landschap, als de mistral door de bladeren van de steeneiken waait, kun je nog steeds het gesnuif van hun paarden horen, de bevelen, het gekletter van hoeven – en de wanhoopskreten toen Filips IV, koning van Frankrijk, in 1307 besloot de orde uit te roeien.

Hoe machtig waren de Tempeliers?

Op 18 maart 1314 werd de laatste Grootmeester van de Tempeliers Jacques de Molay in opdracht van de koning verbrand op de brandstapel – en vervloekte hij zijn kwelgeesten. Tot die tijd waren de Tempeliers een van de machtigste en invloedrijkste religieuze organisaties in het Westen. Opgericht rond 1120 door Provençaalse edellieden, vochten ze aanvankelijk in het Heilige Land en namen ze hun intrek op de oude Tempelberg in Jeruzalem, waar hun naam van is afgeleid. Later namen ze de bevoorrading van de pelgrims en kruisvaarders over door landgoederen (commanderijen) te stichten en de producten naar het Heilige
Land te verschepen. Ze beschermden de pelgrims op hun weg naar Jeruzalem en
zorgden voor een veilige overtocht over zee. Ze kregen enorme bevoegdheden van
paus Innocentius rond 1140 en beheerden ook het geld en de bezittingen van heersers tot aan de koning toe. Vandaar de legende dat de immense schat van de Tempeliers nog steeds ergens verborgen ligt.

Het goud van de Tempeliers

De Provence, met zijn grotten en kloven, wordt vandaag de dag nog steeds beschouwd als een hot tip. Gekke schatzoekers bliezen hele kliffen bij Trigance  weg omdat ze vermoedden dat het goud van de Tempeliers verborgen lag onder vreemde tekens. De Tempeliers zijn tot op de dag van vandaag levend gebleven in de Provençaalse dorpen, omgeven door een sfeer van het griezelige. Lokale historici wijzen de weg naar mysterieus uitgehouwen stenen, kruizen en kapellen in het bos. De commanderij van Ruou, die nog in verschillende delen bewaard is gebleven, midden op een open plek in het bos bij Lorgues, is een absolute must voor wie op zoek is naar aanwijzingen. De site is privébezit en de toegang is verboden. Het complex, waar rond 1200 ongeveer 100 mensen en 15 Tempeliers woonden, lijkt erg op de naburige cisterciënzerabdij van Le Thoronet. De Romaanse kapel staat er ook nog – en heeft, o wonder, een stenen boog in oosterse stijl boven de toegangspoort. De Tempeliers brachten deze gestileerde handgreep mee uit het Oosten – een echt juweeltje voor historici en architecten.

Legenden en werkelijkheid

In het centrum van Lorgues staat een overdekte fontein, ook het werk van de Tempeliers. Volgens plaatselijke historici brachten de Tempeliers ook overdekte bronnen mee uit het Oosten. Hoe meer je je verdiept in de zoektocht naar de Tempeliers, hoe meer legende en werkelijkheid in elkaar overvloeien en 800 jaar krimpen tot een paar uur. Gesneden stenen vertellen verhalen, grotten zoals die in Chateauneuf-les-Moustiers maken het lot tastbaar. Tijdens de grote Tempeliersvervolging zocht een zekere Pierre Borgandion daar zijn toevlucht in een grot. In het dorp dacht men dat hij een kluizenaar was die af en toe vreemde bezoekers ontving. Na zijn dood werd de mysterieuze vreemdeling gevonden in een witte cape met het rode Tempelierskruis erop. Tussen rozemarijn en wilde tijm staan op het platteland rond Bourguet en Trigance nog verschillende Romaanse kapelletjes. Ook zij behoorden ooit toe aan de Tempeliers en op één plek zijn de inscripties onlangs overgoten met zoutzuur in een vlaag van vandalisme.

Als je je niet afsluit voor het kale Provençaalse landschap en naar de Mistral weet te luisteren, zul je beseffen dat de Tempeliers hier nog steeds zijn. Vooral in het eenzame bergdorp Bargème of in Comps-sur-Artuby voelt het alsof de Tempeliers maar kort weg zijn geweest en in de komende weken weer terugkomen om nog een paar dingen op te halen. In Saint-Martin-de-Castillion in de Lubéron staat zelfs een voormalige commanderij te koop; een Engels stel heeft er een gezellig huis met veel antiek van gemaakt. Het directe uitzicht op de bergketen van de Grand Lubéron is een beetje griezelig. Maar er zal altijd iemand zijn die van dit oude gebouw houdt. En ’s nachts kun je de Tempeliers horen fluisteren. Maar wie bergen wegblaast en kerken plundert om hun vermeende goud te bemachtigen, zal ze nooit vinden.

Meer lezen over de Tempeliers? 

Lees dan het boek van Dan Jones, De Tempeliers, Opkomst en Ondergang van de Tempeliers.  Bij iedere online boekhandel te verkrijgen.