De Provence staat vol met oude, karaktervolle panden. Indrukwekkende herenhuizen, kastelen en boerderijen liggen verspreid in het landschap, vaak verscholen tussen bomen of achter glooiende heuvels. De oprit? Niet zelden een onverhard pad dat ergens het bos in lijkt te verdwijnen.
Herken je dat gevoel? Dat je rondrijdt of wandelt en ineens, tussen de takken door, zo’n verborgen parel ziet opduiken? Juist in de winter, wanneer de bomen kaal zijn, is het de ideale tijd om dit soort plekken te ‘spotten’.
Het doet mij altijd even wegdromen. Over het leven binnen die muren. Hoe zou het daar nu zijn? Maar vooral: hoe was dat vroeger? Want dit soort grote panden hadden bijna altijd een belangrijke functie in de omgeving. Van welke familie was het? Wat was het doel van het pand?
Mijn ontdekking van Commanderie du Ruou
Eén van de plekken die ik op die manier ontdekte, is de Commanderie du Ruou, bij Villecroze. Een pand dat privébezit is en niet toegankelijk. Dat is dan wel weer jammer, want nieuwsgierig ben ik wel. Ik zou er graag eens rondlopen, de sfeer proeven, de gebouwen van dichtbij bekijken. Toch is het ook duidelijk dat dat niet de bedoeling is. Bij de inrit staan slagbomen, cameratoezicht en borden die weinig aan de verbeelding overlaten. En ik ben dan toch de brave dodo die daar netjes naar luistert.
De eerste keer dat ik het complex zag, inmiddels jaren geleden, bleef het bij een glimp tussen de bomen. Maar die ene blik was genoeg om mijn nieuwsgierigheid te wekken. Thuis begon het zoeken: wat is dit voor plek, waar ligt het precies en wat is hier gebeurd? Wat ik ontdekte, maakte het alleen maar interessanter.
Een plek van de Orde van de Tempeliers
De Commanderie du Ruou blijkt een zogeheten commanderij te zijn geweest: een versterkte boerderij die diende als lokale basis voor de Tempeliers. Deze ridderorde werd rond 1119 opgericht en had als oorspronkelijke taak pelgrims in het Heilige Land te beschermen. Ze groeide uit tot een van de meest dominante in organisaties in de middeleeuwen in Frankrijk, totdat zij in het begin van de 14e eeuw door koning Filips IV werd verboden (zie kader).
Stenen kruis van de Tempeliers bij de Commanderie du Ruou — eeuwenoud en nog altijd indrukwekkend.
Domein verspreid over 20 gemeenten
De Commanderie du Ruou werd waarschijnlijk rond 1150–1155 gesticht. De grond werd geschonken aan de Tempeliers door de heren van Flayosc. Al snel groeide de commanderij uit tot een groot domein, verspreid over meer dan twintig omliggende gemeenten. Vermoedelijk was dit één van de belangrijkste en economisch sterkste commanderijen in de Provence. Op haar hoogtepunt omvatte het domein circa 1.000 hectare. Daarvan bestond ongeveer 600 hectare uit akkerland, 130 hectare uit wijngaarden en 34 hectare uit weilanden. De rest bestond uit minder productieve gronden zoals bos en struikgewas. De landerijen strekten zich uit van de Verdon-vallei tot aan de Middellandse Zee en werden verworven via schenkingen, ruil en aankoop.
De eerste commandant was Hugh Raymond van Villacros in 1170. In totaal volgden 32 commandanten elkaar op. Het aantal ridders lag hier opvallend hoog, tot wel vier keer het gemiddelde van andere commanderijen. In 1223 waren er, naast de commandant, 16 broeders, een kapelaan en een groot aantal dienstplichtigen aanwezig. Daarnaast waren er in de regio tal van andere panden verbonden aan de Tempeliers – naar schatting zo’n 240. Zo gaat het verhaal dat zij vergaderden in de kelder van een kasteel in het nabijgelegen Tourtour.
Historische rol
Het pand dat ik daar ooit tussen de bomen zag, bleek dus een plek met een aanzienlijke historische rol – in de regio én daarbuiten. Vanuit hier werden kruistochten ondersteund en economische activiteiten georganiseerd.
Panden en hun functie
De Commanderie du Ruou ligt op een strategische positie aan de rand van een vallei, met een wijds uitzicht over de omgeving. Op deze plek ontspringen meerdere natuurlijke waterbronnen en zo’n dertig meter lager stroomt de rivier de Ruou.
Op het terrein staan acht gebouwen, verdeeld over drie niveaus – elk met een eigen functie.
Een maquette zoals de commanderie du Ruou ooit geweest moet zijn en een huidige luchtfoto van de Commanderie du Ruou.
1. De schaapskooi
De schaapskooi, aan de noordzijde van de binnenplaats, was een lang gebouw met dikke muren en een kelderconstructie.
De schaapskooi met haar lengte van 22m.
2. De pottenbakkersfabriek
Daaronder ligt een langgerekt gebouw waarvan de oorspronkelijke functie onbekend is. In de 19e eeuw werd het omgevormd tot een pottenbakkersfabriek. Resten van ovens en funderingen zijn nog zichtbaar.
De pottenfabriek met de bekende steunberen en rechtsboven de schaapskooi.
3. De kapel
De kapel is het best bewaard gebleven. Deze romaanse kapel heeft een enkel schip en bevat nog resten van fresco’s. De ingang ligt aan de westzijde en boven de deur bevindt zich een rond venster. De kapel werd in 2007 en 2008 gerestaureerd en voorzien van een Provençaals pannendak.
De kapel van de Commanderie du Ruou.
4. De Broodoven
Tegenover de kapel bevindt zich een broodoven, zo geplaatst dat ook dorpelingen er gebruik van konden maken zonder het terrein te betreden.
5 en 6. De toren en poortgebouw
Verder zijn er resten van een toren, vermoedelijk een uitkijkpunt over de vallei, en een poortgebouw dat mogelijk als residentie van de commandant diende. Sporen in de grond wijzen erop dat de binnenplaats ooit werd omringd door een kloostergang.
7. Binnenplaats.
Enkele sporen die op grondniveau zijn gevonden, suggereren dat de uitgestrekte binnenplaats werd begrensd door de vier zijden van een klassieke kloostergang.
8. Binnenplaats en broedersbassin.
Aan de noordzijde van de kapel ligt het zogenoemde broedersbassin, bij een natuurlijke bron. Hier bevond zich waarschijnlijk een verblijf voor de broeders.
Het einde van Commanderie du Ruou
Na de arrestatie van de Tempeliers in 1307 kwam de commanderij in handen van de Hospitaalridders van Sint-Jan, die de activiteiten voortzetten. In 1360 werd het complex geplunderd, waarna de Hospitaalridders hun activiteiten verplaatsten naar Montfort-sur-Argens. Daar betrokken zij het Château des Templiers.
Begin 15e eeuw waren er nog slechts drie broeders aanwezig. Halverwege die eeuw verdwenen de laatste schriftelijke sporen van de commanderij. Het verval zette langzaam in. In de eeuwen daarna werden de ruïnes nog sporadisch gebruikt. Zo zou een herder de gebouwen, inclusief de kapel, hebben ingezet als schaapskooi.
Aardewerk
In de 19e eeuw kende de regio een economische opleving dankzij de aardewerk-productie, met name rond Salernes. In één van de panden van Commanderie du Ruou vestigde zich een fabriek. De in 1843 opgerichte pottenbakkers-fabriek bleef tot aan de Eerste Wereldoorlog actief. Daarna wisselde het domein meerdere keren van eigenaar. In 1981 werd het volledig verlaten en onder curatele gesteld. In 2000 werd het verkocht op een veiling en sindsdien is het in privébezit.
Renovatie en verval
Een groot deel van de Commanderie du Ruou is vervallen en ligt in ruïne. De kapel werd in 1929 aangewezen als historisch monument. In 1974 verwoestte een storm het toenmalige dak. Pas in 2007 en 2008 werd de kapel opnieuw voorzien van een dak met Provençaalse pannen.
Voor zover bekend is dit het enige gebouw op het terrein met een dak. En zoals vaak bij historische gebouwen geldt: zonder dak begint het verval pas echt. Dat maakt de huidige staat van deze plek des te kwetsbaarder – en tegelijk indrukwekkend. Sinds 1995 zet de vereniging Empreintes et Traditions du Ruou zich in voor het behoud van de kapel en de overige gebouwen.
Commanderie du Ruou vandaag
Het complex is tegenwoordig privébezit en niet toegankelijk. De toegang wordt bewaakt met slagbomen en cameratoezicht. Ik kan me herinneren dat het enkele jaren geleden te koop stond, mogelijk van een lokale zakenvrouw. Er was een moderne villa bij gebouwd op het terrein, op enige afstand en buiten zicht van de Commanderie du Ruou. Of de verkoop daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, is onduidelijk – inmiddels staat het niet meer op de markt.
Blijven dromen
En zo blijft de Commanderie du Ruou mij intrigeren. Misschien is dat juist wat deze plek zo aantrekkelijk maakt: het mysterie, het onbereikbare. Ik kijk ernaar, van een afstand. En ga weer verder met dromen.
Wat is de Orde van de Tempeliers?
De Orde van de Tempeliers was een militaire kloosterorde, opgericht rond 1119. Haar doel was pelgrims in het Heilige Land te beschermen. De orde combineerde monniksgeloften – armoede, kuisheid en gehoorzaamheid – met een militaire rol en groeide uit tot een zeer rijke en invloedrijke organisatie, vaak gezien als vroege bankiers. De ridders, bekend als Tempeliers, waren herkenbaar aan hun witte gewaad met rood kruis.
Aan het begin van de 14e eeuw kwam er een einde aan de orde. Hun rijkdom en macht leidden tot conflicten, onder meer met de Franse koning Filips IV van Frankrijk. In oktober 1307 liet hij de Tempeliers arresteren, waarmee het begin van het einde werd ingezet. In 1312 werd de orde officieel opgeheven door paus Clemens V.
De officiële beschuldigingen, ketterij, heiligschennis en sodomie waren ernstig, maar het is duidelijk dat ook politieke en financiële motieven een rol speelden. Filips IV had grote schulden bij de orde en zag in de arrestatie een kans om zowel die schulden als hun invloed uit de weg te ruimen.
Wat is een Commanderie?
Een commanderie laat zich vertalen als een commanderij: een versterkte boerderij die diende als lokale basis voor de Orde van de Tempeliers. Deze orde was door heel Europa gevestigd, vooral in Frankrijk.
Vanuit zo’n basis financierden de Tempeliers kruistochten, voornamelijk via inkomsten uit landbouw. Daarnaast werden vanuit een commanderij manschappen, geld, paarden en wapens geleverd voor de strijd in het Heilige Land.
Lieke Lobregt kwam twaalf jaar geleden als stagiaire naar een makelaarskantoor in de Provence — en ze is nooit meer echt weggegaan. De charme van het Zuid-Franse leven greep haar meteen en inmiddels is ze – ook al woont ze nu na omzwervingen weer in Nederland – de trotse eigenaar van twee karakteristieke dorpshuisjes in het pittoreske Tourtour. Lieke heeft een grote fascinatie voor de geschiedenis van de Provence en deelt haar kennis en liefde voor de regio in verdiepende artikelen voor het e-magazine Hans in the Provence.
Lees meer over de geschiedenis van de Tempeliers:
Christine Maack: De Mysteries van de Tempeliers in de Provence
Meer lezen over de Tempeliers?
Lees dan het boek van Dan Jones, De Tempeliers, Opkomst en Ondergang van de Tempeliers. Bij iedere online boekhandel te verkrijgen.
Prachtige video Commanderie du Ruou!
Al hoewel Commanderie du Ruou particulier terrein is en officieel niet toegankelijk is voor publiek, staat het drones vrij hun weg te zoeken. Temminste dat moet Sylvan_intothewild hebben gedacht. Het resultaat: onderstaande prachtige opnamen van Commanderie du Ruou die hij heeft willen delen! Dank Sylvan!
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Mooi verhaal!!!❤️