Ten noorden van Salernes, verscholen in een smalle vallei, ligt Site de Saint Barthélémy. een beschermd natuurgebied in eigendom van het Conseil Général. Hoge kalkstenen rotswanden sluiten de vallei grotendeels af. Onderaan stroomt water, afkomstig van de bron van de Braque, dat in de loop der tijd het landschap heeft uitgesleten tot een stelsel van kleine watervallen, poelen en grotten.
Ik leerde deze plek kennen onder de naam ‘Elvenbos’, vanwege de bijna sprookjesachtige sfeer. Het is er zo mooi dat je er haast elfjes tussen de bomen zou verwachten. Die naam blijkt echter terug te gaan op een oude legende. Zoals zoveel plekken in de Provence is ook deze locatie omgeven door mysteries en mythes.
Rode kiezels en de legende van het bloed
Op de bodem van het water liggen rode kiezels. Volgens de legende danken zij hun kleur aan het bloed van Saint-Barthélémy, die ooit levend werd gevild. In werkelijkheid worden deze karakteristieke tinten veroorzaakt door een kleine rode alg, Hildenbrandia rivularis, een van de weinige roodalgen die in zoet water voorkomen.
De plek oogt besloten, bijna afgesloten van de buitenwereld. Dat is niet alleen een visuele indruk: de vallei loopt feitelijk dood tegen de rotsen, waardoor een natuurlijke begrenzing ontstaat. Juist die fysieke beslotenheid heeft bijgedragen aan de vorming van verhalen die zich hier aan het landschap hebben gehecht.
Saint-Barthélémy, een krachtplaats vol stilte en oude legenden. Foto: repsectievelijk van links naar rechts © C. Moirenc – © L. Lobregt – © C. Moirenc
Kapel Site de Saint Barthélémy Salernes
Boven het water, enigszins verscholen tegen de rotswand, staat ietwat verheven een kleine oranje gepleisterde kapel. Je kunt er te voet bij komen middels een rotsachtig pad dat naar de kapel leidt. De oorsprong ervan gaat terug tot de zestiende eeuw, toen op deze plek een klein gebedshuis werd gebouwd. In de negentiende eeuw kreeg het gebouw zijn huidige vorm. De kapel is doorgaans gesloten, maar blijft onderdeel van een levende traditie: jaarlijks wordt op 24 augustus een pelgrimstocht ter ere van Saint Barthélémy georganiseerd. Historische bronnen vermelden dat in 1868 meer dan 4000 mensen hun weg naar deze kapel vonden om te bidden voor regen nadat de regio en het dorp Salernes hadden geleden onder een grote periode van droogte. In de 20e eeuw is de kapel gerenoveerd en werd de kapel verfraaid met fresco’s van de lokale schilder Alain Dalmasso.
Het bruggetje over het water met de rode kleurende kiezelstenen. Foto: © L.Lobregt
De kapel is – behalve op de 24 augustus – helaas niet geopend voor publiek. Je kunt echter wel door het kijkgat in de deur een kijkje nemen om een goede indruk te krijgen.
Kannibalen in Salernes?
Site de Saint Barthélémy kent vele grotten, waar onze vroegere voorouders hun tijdelijk onderdak vonden. Eén van deze grotten heeft wereldwijde bekendheid vergaard: de Fontbregoua Cave. Sinds de ontdekking van menselijke resten in 1948 in deze grotten door een lokale apotheker met passie voor prehistorische archeologie en latere opgravingen onder leiding van archeoloog Jean Courtin, geldt deze grot als een belangrijke vindplaats uit het Neolithicum (circa 5000–4000 v. Chr.). Er zijn overblijfselen gevonden van dertien individuen, zeven volwassenen en zes kinderen. Tezamen met de gevonden voorwerpen wijst dit op sporen van een vroege landbouwgemeenschap.
De gevonden botresten hadden beschadigingen die discussies over begrafenisrituelen of kannibalisme teweeg brachten. Er zouden snijwonden in de botten aanwezig zijn die kunnen duiden op het verwijderen van vlees van de botten. Er zijn diverse studies die kannibalisme bewezen vinden, andere verwerpen deze theorie. Je kunt je voorstellen dat dit de gemoederen aardig heeft bezig gehouden. Eenduidige conclusies ontbreken, wat de plek een zekere ambiguïteit geeft: zij confronteert bezoekers met vragen die niet eenvoudig te beantwoorden zijn. Vanwege de beschermde status van het historische monument zijn deze grotten niet voor publiek geopend.
Het Elvenbos
Zijn hier echt Elven aanwezig geweest? Wie zal het zeggen. Eén van de mythes rondom deze plek gaat als volgt: “Lang geleden, toen de bosnimfen in een kring baadden in het water van de bron, probeerden de Goden, jaloers op hun schoonheid, de toegang voor sterveling te ontzeggen door de kliffen steil af te hakken. Wanneer knappe ridders de waterkant bereikten, verdwenen de bosnimfen, waardoor de ridders in diepe wanhoop vervielen. Bewogen door medelijden met deze ongelukkige ridders, veranderden de Goden hen in populieren. Sindsdien groeien hier populieren.”
Site de Saint Barthélemy bezoeken
Site de Saint Barthélémy is doorgaans toegankelijk om te bezoeken. Alhoewel er regelmatig werkzaamheden plaats vinden met de intentie om de bijzonder kwetsbare flora en fauna en de archeologische waarde goed te beheren. Tijdens deze werkzaamheden wordt de toegang soms ontzegd.
Tegelijkertijd is dit een plek waar je heerlijk kunt vertoeven tijdens de warme Provençaalse zomers. Door de hoge rotswanden, vele bomen en de aanwezigheid van water is het er altijd relatief koel. Je kunt op diverse plekken het water doorwaden of oversteken middels stapstenen en bruggetjes. Wellicht kun je zelfs nog enkele nimfen zien? In de zomer weten de lokale bewoners deze plek te vinden voor een picknick en wat verkoeling. Het water vanuit de bron is zelfs in de zomer ijskoud!
Gelaagd landschap van natuur en verhaal
De aantrekkingskracht van Site de Saint Barthélémy ligt niet in één enkel element, maar in de gelaagdheid ervan. Natuur en geschiedenis zijn hier niet los van elkaar te zien; ze versterken elkaar. Het landschap is niet alleen gevormd door water en tijd, maar ook door de verhalen die mensen eraan hebben verbonden. Van religieuze devotie tot mythes over nimfen en versteende ridders. In die zin is het gebied exemplarisch voor veel plaatsen in de Provence, waar feit en verbeelding naast elkaar blijven bestaan.
Mythes en vragen
- De kiezels is het water zijn rood gekleurd door het bloed van Saint Barthélémy;
- Zijn de botbeschadigingen uit de prehistorie afkomstig van kannibalisme of een begrafenisritueel waarbij vlees van de botten werd gehaald?
- Zouden de populieren de dappere ridders zijn? En zouden er nog bosnimfen baden in het water?
Wie zal het zeggen. Soms is het gewoon te leuk om te geloven in het verhaal en je te laten verwonderen door de oneindigheid van fantasie.
Site de Saint-Barthélémy, 83690 , Salernes Hoofdfoto artikel: © C. Moirenc
Saint Barthélémy: Le paradis est à Salernes! ©Jean Claude Honnerat
Lieke Lobregt kwam twaalf jaar geleden als stagiaire naar een makelaarskantoor in de Provence en ze is nooit meer echt weggegaan. De charme van het Zuid-Franse leven greep haar meteen en inmiddels is ze, ook al woont ze nu na omzwervingen weer in Nederland, de trotse eigenaar van twee karakteristieke dorpshuisjes in het pittoreske Tourtour. Lieke heeft een grote fascinatie voor de geschiedenis van de Provence en deelt haar kennis en liefde voor de regio in verdiepende artikelen voor het e-magazine Hans in the Provence.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
