Moustiers-Sainte-Marie: geschiedenis en charme

In de Provence vind je vele prachtige oude dorpen. In sommige dorpen overheerst een rust, andere zijn juist geroemd en veel bezocht. Moustiers-Sainte-Marie is dat laatste. Het dorp is geclassificeerd als één van de mooiste dorpen in Frankrijk en hedendaags drukbezocht. Maar hoe is dit ontstaan? De lange geschiedenis van Moustiers-Sainte-Marie neemt ons mee terug naar de 5e eeuw.

Ontstaan Moustiers-Sainte-Marie

In de 5e eeuw vestigden monniken zich in tufsteengrotten, waar men nu het dorp Moustiers-Sainte-Marie vindt. Deze monniken waren afkomstig van Lérin, een eilandengroep ten zuiden van Cannes, in de Middellandse zee. Deze monniken richtten een kapittel van kanunniken op. Deze bleef bestaan totdat in 1097 alle kerken in Moustiers-Sainte-Marie en de vallei werden geschonken aan de abdij van Lérins. Tijdens de Moorse invasies in de 10e en 11e eeuw vonden inwoners van omliggende gebieden hun toevlucht in de tufsteengrotten. In de geschiedenis van de Provence zijn er vele tufsteengrotten bewoond geweest, zoals ook de grotten van Cotignac en Villecroze. Pas in de 12e en 13e eeuw werden er vestingwerken en huizen gebouwd op de plaats die wij hedendaags kennen als Moustiers-Sainte-Marie. Omstreeks de 12e of 13e eeuw ging Moustiers-Sainte-Marie deel uitmaken van het domein van de graven van de Provence. De graaf van de Provence verleende de inwoners in de 13e eeuw een consulaat en vestigde er in 1300 een baljuwschap. Vanuit hier werd de graaf lokaal vertegenwoordigd door een hoge bestuurlijke en juridische ambtenaar. Het dorp werd verder ontwikkeld en had vermoedelijk een centrale positie in de omgeving.

Notre-Dame-de-Beauvoir

De Notre-Dame-de-Beauvoir kapel werd aan het einde van de 12e eeuw gebouwd op de restanten van een Mariatempel uit de 5e eeuw. Bij de bouw van deze kapel werden Romaanse en Gotische stijlen succesvol gecombineerd. De kapel bestond uit twee traveeën met een spitsbooggewelf, welk deels overeenkwam met het huidige schip; de andere twee traveeën en het gotische koor werden in 1536 toegevoegd. De kapel werd weldra gekend in de wijde omgeving, voornamelijk vanwege de wonderen die aan Maagd Maria werden toegeschreven. Pelgrimstochten naar de kapel werden al snel aangemoedigd door de Kerk, die aflaten verleende of verkocht aan pelgrims. Aflaten zijn een kwijtschelding van tijdelijke straffen voor zonden, bedoeld om de tijd in het vagevuur te verkorten.

De huizen van Moustiers-Sainte-Marie lijken tegen de steile rotswand geplakt, terwijl hoog boven het dorp de kapel Chapelle Notre-Dame-de-Beauvoir over de vallei uitkijkt.

Opwekken van zuigelingen

In de 17e eeuw namen deze pelgrimstochten een andere vorm aan. De kapel was erkend als rustkapel. Doodgeboren kinderen werden hierheen gebracht om gereanimeerd te worden. Hierdoor waren ze net lang genoeg bij bewustzijn om gedoopt te kunnen worden. Na doping konden deze kinderen een religieuze begrafenis krijgen op het kerkhof, waardoor het heil van hun ziel verzekerd was. Dit staat bekend als het opwekken van zuigelingen. Notre-Dame-de-Beauvoir is een van de weinige kapellen in de Provence die hiervoor erkend is. De kapel is nog steeds te bezoeken. Je moet er sterke benen voor hebben! De kapel torent boven het dorp uit en is te bereiken na een beklimming van een stenen trap met 262 treden. Oorspronkelijk waren dit zelfs 265 treden.

De gouden ster van Moustiers-Sainte-Marie

Boven de kapel Notre-Dame-de-Beauvoir hangt een gouden ster tussen de rotsen. De oorsprong van deze gouden ster is onbekend, alhoewel er vele verhalen over de ronde gaan. Het meest bekende verhaal is dat van een ridder uit de plaatselijke Blacas familie. Deze man werd in 1210 gevangen genomen door de Saracenen. Hij beloofde, bij terugkeer naar zijn dorp, een ster met ketting op te hangen als eerbetoon aan Maria.

Een ander, veel verteld, verhaal is datgeen van twee verliefde jonge dorpelingen. Hun families waren vijanden en verboden de geliefden om elkaar te zien. Geconfronteerd met deze onmogelijke liefde, besloten ze samen zelfmoord te plegen door van de kliffen te springen. Om hun verzoening te bezegelen, besloten hun families de ster boven het dorp op te hangen.

Hoewel er veel versies bestaan over de oorsprong van de ster, is er tot op heden geen enkele geverifieerd. Het is fascinerend hoe door de jaren heen verhalen van mond tot mond werden overgedragen en bleven bestaan. Desondanks, is de ware herkomst van de ster nog gehuld in mysterie. Vermoedelijk is de ster afkomstig uit de 13e eeuw.

De ster die wij hedendaags zien is niet dezelfde. Momenteel hangt reeds de 11e ster aan een ketting, daterend uit 1957. In 1995 werd deze ster verguld met fijn goud. De huidige ster hangt aan een 135 meter lange ketting en weegt 150 kilogram; de ster heeft een diameter van 1,25 meter. In het verleden hebben er sterren gehangen met een diameter variërend van 30 tot 180 centimeter.

Tussen de oude brug en kronkelende straatjes horen marktkraampjes gewoon bij het leven in Moustiers-Sainte-Marie.

Faïence, het beroemde aardewerk van Moustiers-Sainte-Marie

In de 17e en 18e eeuw doorging Moustiers-Sainte-Marie een enorme groei dankzij haar aardewerk. Volgens de vertelling leerde een monnik uit Faenza (Italië) een lokale pottenbakker uit Moustiers-Sainte-Marie het geheim van prachtig melkwit glazuur. Dit glazuur staat, samen met het blauwe, bekend als Moustiersblauw.

Moustiers-Sainte-Marie ontwikkelde zich tot producent van Faïence. Een verfijnd aardewerk waarbij de eerste bakgang wordt bedekt met wit glazuur. Vervolgens wordt het aardewerk beschilderd naar wens, doorgaans rijkelijk gekleurd, en opnieuw gebakken. Het aardewerk zorgde voor een enorme economische groei van het dorp. De prachtige aardewerken serviezen werden lokaal, nationaal en internationaal bekend en gewaardeerd. Aan het eind van de 18e eeuw waren er twaalf pottenbakkers werkplaatsen in bedrijf. Echter, de productie nam geleidelijk af vanwege industrialisatie. In 1873 werd de laatste oven uitgeschakeld. Gedurende 52 jaar werd er geen aardewerk gecreëerd in Moustiers-Sainte-Marie.

In 1925 nam Marcel Joannon, beter bekend als Marcel Provence, het initiatief om de oven weer aan te slingeren en introduceerde opnieuw de productie van Faïence aardewerk. Hedendaags is er nog een handjevol pottenbakkers actief in Moustiers- Sainte-Marie. Je vindt er verspreid door het dorp diverse winkeliers die prachtig aardewerk aanbieden. Daarnaast is er een museum ter ere van Faïence waar je eeuwenoude bijzondere stukken kan aanschouwen.

Een ander dorp in de regio dat een enorme economische groei dankzij aardewerk heeft meegemaakt is Salernes. Waar Moustiers-Sainte-Marie vooral gekend is om aardewerken servies, is Salernes juist sterk in de vervaardiging van tegels.

Wie door de straatjes van Moustiers-Sainte-Marie slentert, stuit al gauw op het beroemde Faïence waarvoor het dorp al eeuwen bekendstaat.

Ontstaan Lac de Sainte Croix

Tegenwoordig kijkt Moustiers-Sainte-Marie uit op het helderblauwe water van Lac de Sainte Croix. Mede door dit stuwmeer heeft het dorp een enorme toeristische groei doorgemaakt. In het verleden was het uitzicht slechts een groene vallei met een rivier. Begin jaren ’70 van de 20e eeuw is dit getransformeerd in hetgeen we nu kennen: Lac de Sainte Croix. Lees hier meer over de verdrijving van lokale bewoners, ten behoeve van de elektriciteitswinning.

Het Lac de Sainte Croix.

Moustiers-Sainte-Marie bezoeken

Sinda 1983 is Moustiers-Sainte-Marie geclassificeerd als één van de mooiste dorpen in Frankrijk, en ik snap wel waarom! Jaarlijks weten vele mensen hun weg te vinden naar hier om te genieten van het Provençaalse leven. Dwalen door het doolhof van smalle straatjes en ontdekken hoe de rijke geschiedenis van Moustiers-Sainte-Marie vandaag nog volop leeft. Je vindt er een Faïence museum en vele lokale pottenbakkers, evenals de indrukwekkende rivier Adou die dwars door het dorp heen stroomt. Daarnaast kun je de klim omhoog wagen naar de kapel Notre-Dame-de-Beauvoir en haar gouden ster.

Het dorp is, voornamelijk in de zomerperiode, erg druk bezocht. Het is tevens in de zomerperiode dat het dorp bruist van het leven. Vele restaurants hebben hun deuren geopend, evenals de ijssalon en lokale pottenbakkers. Mensen vinden hun weg naar het azuurblauwe water van het Lac de Sainte Croix of naar de majestueuze kliffen van de Gorges du Verdon.

Met duidelijke bordjes en een toeristentreintje laat Moustiers-Sainte-Marie zich gemakkelijk ontdekken.

In de winterperiode is het rustiger; zijn er minder restaurants en winkels geopend. Maar juist die rust laat je Moustiers-Sainte-Marie ervaren zoals het ooit was.

Lieke Lobregt kwam twaalf jaar geleden als stagiaire naar een makelaarskantoor in de Provence — en ze is nooit meer echt weggegaan. De charme van het Zuid-Franse leven greep haar meteen en inmiddels is ze – ook al woont ze nu na omzwervingen weer in Nederland – de trotse eigenaar van twee karakteristieke dorpshuisjes in het pittoreske Tourtour. Lieke heeft een grote fascinatie voor de geschiedenis van de Provence en deelt haar kennis en liefde voor de regio in verdiepende artikelen voor het e-magazine Hans in the Provence.