We waren eigenlijk voor de markt naar Valbonne gegaan. Dat is geen slechte reden. De markt staat op de Place des Arcades, een plein dat bijna te mooi is om waar te zijn. Rondom lopen de galerijen met hun bogen. Daaronder zitten de terrassen. Op het plein staan de kramen. Mensen drinken koffie, doen boodschappen, blijven staan om met elkaar te praten. Ik heb veel markten in de Provence gezien. Dit is er een van de mooiste.
Maar terwijl ik er rondliep, vroeg ik me af waarom Valbonne er eigenlijk zo anders uitziet dan de meeste Provençaalse dorpen. De straten zijn recht. Ze kruisen elkaar bijna allemaal haaks. Geen straat die zich in een bocht om een huis, een rots of een oude muur heen heeft gevormd. Geen dorp dat langzaam lijkt te zijn ontstaan doordat mensen steeds ergens een huis hebben neergezet.
De voormalige abdijkerk van Valbonne, gesticht in 1199 door de monniken van de orde van Chalais. Fotografie by Johan Allard – Own work, CC BY-SA 4.0,
Een dorp van de kerk
Valbonne is ontworpen. Dat begint bij de abdij. Al in de twaalfde eeuw zaten hier monniken. De abdijkerk staat er nog altijd. In 1519 nam Augustin de Grimaldi, bisschop van Grasse en abt van Lérins, het initiatief om hier een nieuw dorp te bouwen. Don Antoine Taxil, prior van Valbonne, tekende voor de uitvoering. Het dorp, uiteindelijk gebouwd in de 17e eeuw, kreeg een strak plan: tien straten van oost naar west en vijf van noord naar zuid, met in het midden een plein. Het klinkt bijna alsof iemand een liniaal over de Provence heeft gelegd.
Het oorspronkelijke stratenplan van Valbonne, vastgelegd in 1519. Het rechthoekige raster en het centrale plein zijn vijf eeuwen later nog altijd vrijwel intact.
De reden was overigens weinig romantisch. De streek was ontvolkt geraakt, onder meer door de pest. Er moesten weer mensen komen wonen. Dus werd er een dorp gemaakt waar mensen zich konden vestigen. En dat dorp ligt er nog.
De bogen
Op de Place des Arcades begrijp je pas goed wat dat betekent. De huizen staan dicht tegen elkaar aan en vormen samen het plein. Onder de huizen lopen de arcades. De markt speelt zich er nog altijd af. Ik zat er op een terras en keek naar de mensen die onder de bogen doorliepen. Dat is misschien het aardige van oude dorpen. Je ziet soms een gebouw waarvan je denkt: prachtig. Maar hier zie je iets anders. Je ziet dat de plek nog steeds doet waarvoor hij ooit bedoeld was. Het plein was het hart van het dorp. Dat is het nog steeds. Alleen zijn de mensen die er komen natuurlijk veranderd.
Ronde bogen en rechte lijnen, op de vrijdagmarkt van Valbonne. Fotografie: © Hans Brouwer
De markt
Op de markt van Valbonne bleef ik langer dan ik van plan was. Niet alleen vanwege de markt zelf. Vooral vanwege de mensen. Ik luister graag naar gesprekken op markten, omdat je er vaak iets van een dorp uit kunt halen. Wie elkaar kent, wie er woont, wie er op bezoek is. Waar mensen zich druk om maken. In de Vaucluse zijn dat vaak verrassend gewone gesprekken. Over de hitte, de tuin, een restaurant, over de oogst of over iets dat gisteren is gebeurd.
Ontmoetingen
In Valbonne hoorde ik andere gesprekken. Of misschien moet ik zeggen: ik hoorde een andere wereld. Het ging opvallend vaak over werk. Over bedrijven. Over wat iemand had gedaan. Over wat iemand nu deed. Over een huis. Een tweede huis. Dat beeld werd sterker toen een familie uit Zweden bij ons aanschoof. Ze woonden 20 km verderop maar kwamen oorspronkelijk uit Zweden. “Dat is mijn zoon” zei de oudste van het gezelschap. “Hij is ingenieur”. Daarna kwamen de vragen. Wat doet u? Woont u hier? In welke business zit u in?” Het waren geen gesprekken die ik niet ken. Ik heb ze zelf vaak genoeg gevoerd. Maar hier leken ze meer betekenis te hebben. Alsof je, voordat het gesprek echt op gang kwam, eerst een beetje moest weten wie de ander was. Wat doe je? Waar heb je gewerkt? Wat heb je bereikt? Ik kreeg even het gevoel dat de antwoorden op die vragen ook bepaalden hoeveel van het gesprek voor je openging.
Een andere Provence
Misschien is dat niet zo. Misschien zat ik op de verkeerde plek. Misschien trof ik toevallig een aantal mensen die dat belangrijk vinden. Misschien luisterde ik die ochtend gewoon anders. Maar Valbonne ligt ook niet zomaar ergens in de Provence. Vlak buiten het dorp begint Sophia Antipolis, een van de grootste Europese centra voor technologie, onderzoek en innovatie. Een wereld van bedrijven, onderzoekers, ingenieurs en internationale werknemers. En even verderop liggen Cannes, Antibes en Nice met hun hotels, internationale bedrijven, vastgoed en een economie die weinig meer te maken heeft met de Provence van de wijnboer en de dorpswinkel.
Nog steeds rechte straten
Valbonne is allang niet meer het dorp dat het in 1519 was. Toch is het merkwaardige dat het dorp zijn oude vorm heeft behouden. De straten lopen nog steeds recht. De Place des Arcades ligt nog steeds in het midden. De markt staat nog steeds op dezelfde plek. Mensen komen nog steeds naar het plein om elkaar te ontmoeten. Alleen hoef je tegenwoordig misschien niet meer te weten uit welk gehucht iemand komt. Je wilt weten wat hij doet. Ik weet niet of dat beter is.
Maar terwijl ik onder de arcades vandaan liep, dacht ik aan die monnik die vijfhonderd jaar geleden zijn liniaal over de kaart legde. Hij wilde mensen hier bij elkaar brengen. Dat is gelukt. Alleen had hij waarschijnlijk niet kunnen bedenken waarover ze vijf eeuwen later met elkaar zouden praten.
Dit moet je zien in Valbonne
- Place des Arcades, het hart van het oude Valbonne, met de arcades, terrassen en de vrijdagmarkt.
- Abbaye de Valbonne, tegenwoordig de kerk Saint-Blaise, de plek waar de geschiedenis van Valbonne begint.
Meer over leven aan de Côte d’Azur
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Valbonne is inderdaad bijzonder! Ik kom graag op de gezellige markt!