Als we in de Luberon in de Provence zijn, brengen we graag een bezoek aan de Abbaye Saint-Hilaire, een plek die ons telkens opnieuw raakt. Verscholen tussen olijfgaarden en wijnstokken ligt dit voormalige karmelietenklooster uit de dertiende eeuw op de steile helling tussen Ménerbes en Lacoste. Het verhaal achter de kloostermuren.
In de Luberon zijn er plaatsen waar bijna iedereen naartoe gaat. Gordes, Lacoste, Ménerbes, Bonnieux en Goult trekken jaarlijks grote aantallen bezoekers. Hun namen zijn over de hele wereld bekend. Wie de Luberon bezoekt, kent ze. Tussen die bekende dorpen liggen andere plekken die gemakkelijk aan de aandacht ontsnappen, zoals Abbaye Saint-Hilaire.
De abdij ligt op korte afstand van Ménerbes, maar je rijdt er niet vanzelf langs. Een klein weggetje voert naar beneden, tussen de bomen en wijngaarden, tot de oude kloostergebouwen tegen de rotswand verschijnen. Uit verbazing zoiets daar te treffen, bleven wij de eerste keer echt even stil staan: de stenen van de abbaye, de kapel, het landschap. Hier moest een verhaal achter schuilen.
Oorsprong in de rotsen
De geschiedenis van Saint-Hilaire begint buiten Frankrijk. Karmelieten die vanuit het Heilige Land naar Europa kwamen, vestigden zich in de Provence. Rond 1250 bouwden zij bij Ménerbes een klooster op een plek waar al een religieuze, deels trogloditische nederzetting bestond. De rotsen vormden letterlijk het fundament van hun nieuwe onderkomen.
Abbaye Saint-Hilaire is al het ware tegen de rotsen aangebouwd.
De eerste bewoners leefden hier sober. De kapel en de kloostergebouwen werden tegen de rots gebouwd. De ligging bood bescherming tegen de mistral en het klooster kijkt uit over de Luberon. In de eeuwen daarna veranderde het klooster verschillende keren. De karmelieten kregen te maken met religieuze conflicten en politieke veranderingen. In de zeventiende eeuw raakte het klooster zelfs zijn gemeenschap tijdelijk kwijt door een conflict met de bisschop van Cavaillon. In 1660 keerden de karmelieten terug. In 1778 werden de bezittingen van Saint-Hilaire, vanwege het kleine aantal overgebleven monniken, bij het klooster in Avignon gevoegd. De Franse Revolutie maakte in 1792 een einde aan het religieuze leven. Saint-Hilaire werd verkocht als nationaal bezit.
Van klooster naar boerderij
Daarna veranderde de bestemming van de gebouwen ingrijpend. De cisterciënzers van Sénanque kochten Saint-Hilaire in 1858 en gebruikten het als kloosterboerderij. Zes jaar later verkochten zij het complex aan boeren.
Hier is nog goed te zien dat het klooster als boerderij werd gebruikt.
De oude kloostergebouwen werden aangepast aan het boerenbedrijf. De refter werd een stal, de eerste verdieping deed dienst als schuur en in de kerk kwam een grote opening voor een koets.
Een aardbeving in 1909 bracht nieuwe schade. Later werd het bezit door een erfenis verdeeld. Het complex raakte in twee delen gesplitst en ook de oude kloostergang werd van elkaar gescheiden. De refter bleef stal, maar de kerk werd een schuur. Van het oorspronkelijke klooster bleef steeds minder over. Toen kwam René Bride.
René en Anne-Marie Bride
In 1961 kwamen René en Anne-Marie Bride vanuit Reims naar Saint-Hilaire. René Bride was op dat moment een bekende bestuurder in Reims. Hij was er burgemeester van 1953 tot 1957 en later opnieuw conseiller général van het departement. Eigenlijk was hij in de Provence op zoek naar een klein vakantiehuis.
Hij vond Saint-Hilaire. Wat René en Anne-Marie Bride in 1961 kochten, was een deel van het voormalige klooster. Het complex was immers verdeeld over twee eigendommen. In de jaren daarna wisten zij ook het andere gedeelte te verwerven, waarmee de oorspronkelijke eenheid van Saint-Hilaire kon worden hersteld. Daarna begon het grote werk. René Bride werkte samen met zijn zoon François, die architect was. De eerste restauratiefase liep van 1961 tot 1981. Muren werden geconsolideerd, voorzieningen aangelegd en delen van de gebouwen opnieuw geschikt gemaakt om er te kunnen wonen. Ook de dertiende-eeuwse kapel werd hersteld.
De familie wilde het klooster terugbrengen naar de toestand waarin de karmelieten het aan het einde van de achttiende eeuw hadden verlaten. De sporen van de eeuwen daarna mochten daarbij niet worden uitgewist. Het ging om het bewaren van het bestaande gebouw en de geschiedenis die erin besloten lag.
In 1975 kreeg Saint-Hilaire de status van Monument historique. De restauratie ging daarna verder, onder meer aan de daken, gevels en kapellen. De familie Bride bleef bij de abdij betrokken. Ook vandaag is Saint-Hilaire nog altijd privébezit van de familie.
Ruim zestig jaar renovatie werpt haar vruchten af.
De abdij vandaag
Wie de abdij bezoekt, merkt al snel hoe oorspronkelijk het hier nog is. Er is geen grote entree en geen drukte. Meestal zit er een vriendelijke dame bij de ingang die het entreegeld aanneemt. Is zij er niet, dan stop je het geld in het offerblok.
Daarna loop je het terrein op. De kloostergebouwen lijken bijna onderdeel van de rots te zijn. De romaanse lijnen, de koele ondergrondse ruimtes, de kloostergang en de oude kapellen laten zien hoe het complex door de eeuwen heen is gebruikt. Achter de gebouwen ligt een ommuurde tuin en vanaf de terrassen kijk je uit over het landschap van de Luberon.
Op sommige plaatsen zie je nog duidelijk hoe het leven hier vroeger was. Ruimtes zijn zorgvuldig teruggebracht naar hun oorspronkelijke vorm. In de gotische kapel bevindt zich een veertiende-eeuwse muurschildering met een voorstelling van de Kruisiging. De schildering wordt momenteel beschermd en gerestaureerd.
Een kleine plek tussen grote namen
Een klooster dat in de dertiende eeuw tegen de rots werd gebouwd. Monniken die hier eeuwenlang leefden. Een Franse Revolutie die een einde maakte aan hun aanwezigheid. Boeren die de kloostergebouwen vervolgens gebruikten als stal en schuur. En een familie uit Reims die in 1961 besloot het complex te kopen en de oude eenheid terug te brengen. Dat is het verhaal dat achter de stenen van Saint-Hilaire schuilgaat.
Wie vandaag door Saint-Hilaire loopt, ziet het resultaat van meer dan zestig jaar restaureren. De familie Bride heeft het klooster opengesteld voor bezoekers en probeert de plek te bewaren zoals zij haar aantroffen: als een oud klooster waarin de verschillende lagen van de geschiedenis nog zichtbaar zijn.
Voor ons blijft het een van die kleine bijzondere plekken in de Luberon die je gemakkelijk mist wanneer je alleen de bekende namen volgt.
Praktische informatie
Abbaye Saint-Hilaire
2950 Route de Lacoste
84560 Ménerbes
De abdij ligt aan de D109 tussen Ménerbes en Lacoste.
De abdij is geopend voor bezoekers gedurende een deel van het jaar. Controleer voor vertrek de actuele openingstijden en entreeprijzen op de website van Saint-Hilaire.
Diana Teuben woont in Amstelveen en heeft al jarenlang een bijzondere band met Frankrijk. Wat begon met vakanties met haar gezin, groeide uit tot een blijvende liefde voor de Provence. Samen met haar echtgenoot Jimmy keert ze er regelmatig terug, steeds op zoek naar nieuwe plekken, verhalen en ervaringen. Voor Hans in the Provence schrijft ze over haar ontdekkingen in de Provence.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
