Er zijn huizen die beroemd werden door hun architect. Huizen die een plek kregen in de geschiedenisboeken omdat ze een nieuwe visie op wonen introduceerden of uitgroeiden tot iconen van hun tijd. In de edities van Maison du Mois beschreef Karin van Os in dit e-magazine onder meer Maison Bernard, het Bollenhuis en Villa E-1027, woningen waarvan de architectuur nog altijd bewonderaars van over de hele wereld aantrekt.
Ons Provençaalse dorpshuis in Tourtour behoort niet tot die categorie. Het werd niet ontworpen door een beroemde architect, het verscheen nooit in architectuurtijdschriften en eeuwenlang was het simpelweg een woning voor gewone mensen. Toch vertelt dit bescheiden huis een verhaal dat minstens zo boeiend is. Achter de natuurstenen gevel gaan eeuwen van Provençaalse wooncultuur schuil. Originele houten balken, oud glas, handgemaakte tegels uit Salernes en een trapconstructie van boomstammen, takken en cement vormen samen een tastbaar archief van vijf eeuwen wonen in de Provence.
Zichtbare tijdlagen
Wat dit huis bijzonder maakt, is dat geen enkele generatie heeft geprobeerd het volledig opnieuw uit te vinden. Iedere bewoner voegde iets toe, paste iets aan of maakte het leven een beetje comfortabeler, maar liet tegelijkertijd veel van het bestaande ongemoeid. Daardoor zijn vandaag de dag verschillende tijdlagen naast elkaar zichtbaar. De Middeleeuwen, de renovatiegolf van de jaren tachtig en de meest recente restauratie uit 2023 en 2024 ontmoeten elkaar binnen dezelfde muren.
Het huis bevindt zich in de tweede bouwring van Tourtour, een typisch Provençaals heuveldorp in de Provence. Wie vandaag door de smalle straatjes loopt, ziet vooral een schilderachtig dorp, maar achter die gevels schuilt een geschiedenis die terug gaat tot de Middeleeuwen. Zoals veel versterkte dorpen in Zuid-Frankrijk groeide Tourtour vanuit een centrale kern rondom het Vieux Château. Daaromheen ontstonden in de loop der eeuwen nieuwe bouwringen. Woningen in deze tweede ring waren eenvoudiger dan de huizen rond het centrale plein, maar werden gebouwd met dezelfde lokale materialen en hetzelfde vakmanschap.
Ons huis dateert vermoedelijk uit de periode tussen 1400 en 1600. Het is een smalle tussenwoning van vier verdiepingen hoog, met per verdieping ongeveer twintig vierkante meter leefruimte. Geen groot herenhuis, maar een woning waarin iedere generatie creatief moest omgaan met de beperkte ruimte die beschikbaar was.
Een huis dat je omhoog leidt
Wie het huis binnenstapt, maakt eigenlijk een reis door de geschiedenis. Iedere verdieping vertelt iets over een andere fase in het leven van het gebouw. Op de begane grond bevindt zich tegenwoordig de woonkamer. Oorspronkelijk had deze ruimte een veel praktischere functie. Hier werden dieren gehouden en materialen opgeslagen. Het dagelijkse leven speelde zich hoger in het huis af, terwijl beneden vooral gewerkt werd. Vanuit de woonkamer geeft een deur toegang tot een kleine patio aan de achterzijde, gelegen op gemeenschappelijk terrein.
Via een ongelijke trap bereik je de verdieping erboven. Hier bevindt zich de keuken, van oudsher het hart van het huis. Bij aankoop stond hier nog een groot houtgestookt fornuis. Een prachtig object, maar niet langer veilig genoeg om te behouden. Met veel moeite werd het via de smalle trap afgevoerd.
Was de keuken de ingang?
Een bijzonder detail is de deur van de keuken, die nog steeds met een sleutel kan worden afgesloten. Het geeft de indruk dat deze verdieping ooit de feitelijke toegang tot de woning vormde. Zeker weten doen we het niet, maar het zijn precies zulke kleine aanwijzingen die een huis langzaam zijn geheimen prijs laten geven.
Op de verdieping daarboven bevinden zich tegenwoordig een slaapkamer en badkamer. Vermoedelijk zijn deze ruimtes gerealiseerd tijdens een renovatie in de jaren tachtig of negentig. Daarvoor lijkt deze verdieping dienst te hebben gedaan als gezamenlijke slaapruimte voor de bewoners van het huis.
Verborgen
De bovenste verdieping voelt weer als een hoofdstuk apart. De trap er naar toe is verborgen achter een eenvoudige houten deur, alsof de ruimte ooit niet meer was dan een opslagzolder. Waarschijnlijk was dat ook zo. Op enig moment werd de verdieping met ongeveer dertig centimeter verhoogd. Niet veel, maar net genoeg om van een lage opslagruimte een volwaardige leefruimte te maken.
Het is een ingreep die veel vertelt over de manier waarop dergelijke huizen zich ontwikkelden. In een middeleeuws dorp was uitbreiden in de breedte vrijwel onmogelijk. Wie meer ruimte nodig had, keek omhoog.
De trap die het verhaal vertelt
Van alle elementen in huis zijn de trappen misschien wel het meest fascinerend. Het huis telt drie trappen die de verschillende verdiepingen met elkaar verbinden. Vanuit de trapkast op de begane grond is nog een glimp zichtbaar van de oorspronkelijke constructie.
Boomstammen, takken en cement vormen samen het skelet van de trap. Het is geen perfecte constructie volgens hedendaagse maatstaven. Juist daarom is zij zo bijzonder. In eenvoudige Provençaalse woningen werd gebouwd met wat voorhanden was. Materialen kwamen niet uit een bouwmarkt, maar uit de directe omgeving. Hout uit het landschap, steen uit de streek en later cement wanneer dat beschikbaar kwam. De trap bezit geen architectonische perfectie, maar wel iets dat veel moderne woningen missen: karakter.
Verborgen achter lagen verf
Ook de keuken bewaart een aantal mooie herinneringen aan het verleden. Een van de meest geliefde elementen is de oude ingebouwde kast met authentieke houten deuren. Bij aankoop waren deze nauwelijks zichtbaar. Twee dikke lagen verf, eerst blauw, later geel, hadden het oorspronkelijke hout volledig verborgen.
Door de verf zorgvuldig te verwijderen kwam langzaam het originele materiaal weer tevoorschijn. Inclusief alle gebruikssporen die in de loop der jaren waren ontstaan. Dat soort imperfecties zijn niet te reproduceren. Geen enkele meubelmaker kan vandaag vijf eeuwen gebruik namaken. Slijtage, oude scharnieren en kleine beschadigingen vormen samen de schoonheid van authenticiteit.
De keuken is louter functioneel
De keuken zelf weerspiegelt de bescheidenheid van historische dorpshuizen. Waar moderne woningen steeds grotere leefkeukens krijgen, was koken vroeger een praktische bezigheid waarvoor weinig ruimte nodig was. De oorspronkelijke kitchenette is nog altijd aanwezig en opvallend lager dan de huidige standaard.
Praktisch is dat niet altijd. Toch konden we het niet over ons hart verkrijgen om dit unieke element te verwijderen. Daarom werd de bestaande keuken aangevuld met een hoger werkblad en een inductiekookplaat, terwijl de oorspronkelijke indeling zoveel mogelijk behouden bleef.
Ramen die niet perfect hoeven te zijn
Een van de meest charmante details bevindt zich eveneens in de keuken. Het glas. Wie goed kijkt, ziet kleine golvingen en imperfecties die kenmerkend zijn voor traditionele glasproductie. Wanneer het zonlicht naar binnen valt, ontstaat een lichtspel dat onmogelijk te reproduceren is met modern isolatieglas.
De ramen zijn bovendien grotendeels voorzien van enkel glas en sluiten verre van perfect. Op winderige dagen voel je de mistral soms letterlijk door het huis trekken.
Vanuit praktisch oogpunt zou vervanging logisch zijn. Moderne kozijnen met houtlook zijn tegenwoordig nauwelijks van echt te onderscheiden.
Toch voelt vervangen niet goed. Iedere raamopening heeft zijn eigen sluiting, zijn eigen karakter en zijn eigen geschiedenis. Juist die imperfectie maakt het huis tot wat het is. Daarom leven we voorlopig met isolatiestrips en een dikke trui. Sommige vormen van comfort zijn nu eenmaal moeilijker te vervangen dan andere.
Salernes onder je voeten
Voor liefhebbers van Provençaalse architectuur zit de ziel van een huis vaak in de vloer. Dat geldt zeker voor dit huis. De tegels en wasbak zijn afkomstig uit Salernes , een dorp dat al eeuwen bekend staat om zijn keramiek en terracotta. De beroemde tomette-tegels uit deze streek behoren tot de meest herkenbare elementen van traditionele woningen in de Var.
Bij de aankoop waren juist deze tegels voor mij van grote waarde. Op enkele omgekeerde exemplaren is zelfs nog de naam van de fabrikant zichtbaar: M. Berthon. Maurice Berthon was vanaf 1906 eigenaar van de fabrieken en winkels die bekend stonden als La Tuilière in Salernes. Het zijn kleine details die een woning verbinden met haar regio. Niet alleen architectonisch, maar ook cultureel.
De jaren tachtig als nieuwe bouwlaag
Zoals vrijwel ieder oud huis draagt ook deze woning de sporen van latere generaties. De jaren tachtig en negentig vormen een duidelijk herkenbare laag in de geschiedenis van het gebouw.
In die periode ontdekten veel buitenlandse kopers de charme van Zuid-Frankrijk. Oude dorpshuizen werden gerenoveerd tot tweede verblijf of vakantiehuis. Comfort kreeg een grotere rol. Badkamers verschenen waar die nooit waren geweest, muren werden opnieuw afgewerkt en technische installaties gemoderniseerd.
Ook ons huis onderging dergelijke veranderingen. De badkamer, delen van de wandafwerking en verschillende technische voorzieningen dateren waarschijnlijk uit deze periode. De toenmalige buitenlandse eigenaar gebruikte het huis als tweede woning. Daarvoor was het eigendom van een familie uit een nabijgelegen stad, die overigens nog steeds eigenaar is van het naastgelegen pand.
Wat bijzonder is, is dat deze renovaties het oorspronkelijke karakter niet volledig hebben verdrongen. Ze vormen eerder een extra hoofdstuk in een verhaal dat al eeuwen eerder begon.
Wat bewaard moest blijven
Niet alles kon blijven zoals het was. De elektrische installatie verkeerde bij aankoop in een zorgwekkende staat. De aanwezige bedrading was sterk verouderd en de woning beschikte nog over bajonetfittingen die tegenwoordig vrijwel nergens meer voorkomen. De volledige installatie werd daarom vernieuwd en aangepast aan moderne veiligheidsnormen.
Ook de infrastructuur vertelde iets over het verleden. Bij aankoop waren alleen water en elektriciteit aanwezig. Er was nooit een kabelaansluiting geweest en de stroomcapaciteit was zo beperkt dat gelijktijdig koken en elektrisch verwarmen nauwelijks mogelijk was.
Zelfs het toilet op de begane grond liet zien hoe woningen zich door de eeuwen heen ontwikkelden. Ooit werd sanitair simpelweg toegevoegd zodra de technische mogelijkheden dat toelieten, vaak met creatieve oplossingen voor afvoer en leidingen. Juist die ogenschijnlijk alledaagse details maken duidelijk hoe mensen zich generatie na generatie aanpasten aan veranderende omstandigheden.
Het huis dat weigert modern te worden
De renovatie van 2023 en 2024 stond volledig in het teken van behoud. Niet omdat alles oud per definitie beter is, maar omdat historische elementen verdwijnen zodra ze worden vervangen. De houten deuren werden ontdaan van decennia aan verflagen. Originele materialen bleven behouden waar mogelijk. Moderne ingrepen werden uitgevoerd waar noodzakelijk, maar zonder het karakter van het huis uit te wissen.
Dat voelt vandaag misschien relevanter dan ooit. In een tijd waarin steeds meer woningen worden gestandaardiseerd en gladgestreken, laat dit huis zien dat schoonheid juist kan schuilen in gelaagdheid. In gebruikssporen. In aanpassingen uit verschillende tijdperken. In elementen die niet perfect zijn, maar wel echt.
Misschien is dat uiteindelijk de grootste charme van dit Provençaalse dorpshuis. Het vertelt geen verhaal over architectuur. Het vertelt een verhaal over mensen. Over generaties bewoners die kwamen en gingen, die iets toevoegden en iets achterlieten. Over een huis dat zich vijf eeuwen lang heeft aangepast aan nieuwe tijden, maar tegelijkertijd hardnekkig vasthoudt aan zijn verleden. En juist daarom weigert het modern te worden. Gelukkig maar.
La Charmante in één oogopslag
Plaats: Tourtour
Type: Maison de village
Oorsprong: 15e-16e eeuw
Bijzonderheden: 4 verdiepingen van elk 20m2. Zichtbaar vijf eeuwen geschiedenis.
Lieke Lobregt kwam twaalf jaar geleden als stagiaire naar een makelaarskantoor in de Provence en ze is nooit meer echt weggegaan. De charme van het Zuid-Franse leven greep haar meteen en inmiddels is ze, ook al woont ze nu na omzwervingen weer in Nederland, de trotse eigenaar van twee karakteristieke dorpshuisjes in het pittoreske Tourtour. Lieke heeft een grote fascinatie voor de geschiedenis van de Provence en deelt haar kennis en liefde voor de regio in verdiepende artikelen voor het e-magazine Hans in the Provence.
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbriefvan e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Prachtige omschrijving van het dorpshuis in Tourtour. Complimenten voor Lieke Lobregt
Zeker! Een huis met een mooi verhaal!
Mooie omschrijving! Ik zie ook veel oude huizen in Villes-sur-Auzon.. mooi om te fotograferen
Prachtig en poëtisch tot in de kleine details. Dank je wek Lieke! Ik woon ook ca de helft van het jaar in Tourtour en kom je vast tegen nu ik jouw foto heb gezien! Ik schrijf oa historisch geïnspireerde kinderverhalen over Tourtour en omgeving! Hartelijke groet, Kiek Bangert