Over Vincent van Gogh, de beroemde negentiende-eeuwse Nederlandse kunstschilder, doen veel verhalen de ronde. In de loop der jaren is zijn levensverhaal steeds verder uitgegroeid tot een legende. Maar juist in die verhalen bleken nog veel onduidelijkheden te zitten, vooral over wat er nu precies gebeurde op die beruchte avond in december 1888, toen Van Gogh zijn oor afsneed.
Bernadette Murphy wilde weten wat er werkelijk was gebeurd. Ze ging op zoek naar de feiten achter de legende. Van Goghs oor – Het ware verhaal is het resultaat van dat jarenlange onderzoek.
Dat het om een waar monnikenwerk gaat, blijkt alleen al uit de omvang van de bibliografie en de noten: respectievelijk acht en 46 pagina’s, tegenover 272 pagina’s voor het eigenlijke verhaal. Murphy keert terug naar de oorspronkelijke bronnen: brieven van en aan Theo van Gogh en anderen, politierapporten, ziekenhuisverslagen, bevolkingsregisters en nog veel meer.
Ze sprak met musea en archieven en zocht contact met familieleden van mensen die Van Gogh van dichtbij hebben meegemaakt. Ook zijn schilderijen gebruikt ze als bron om te proberen te begrijpen hoe het leven van Vincent van Gogh er aan het einde van de negentiende eeuw moet hebben uitgezien.
Van Gogh en Gauguin in Arles
Langzaam ontstaat zo een beeld van Arles, waar Vincent van Gogh in 1888 vanuit Parijs naartoe trok. Hij woonde en werkte er in het Gele Huis, dat hij voor ogen had als een kunstenaarswerkplaats waar schilders samen zouden kunnen werken. Paul Gauguin trok bij hem in. Samen schilderden ze de stad, de omgeving en het landschap van de Provence.
Maar de samenwerking verliep niet zoals Van Gogh had gehoopt. Gauguin voelde zich niet thuis in Arles en de spanningen tussen beide kunstenaars liepen steeds verder op. Gauguin dacht erover terug te keren naar Parijs. Tegelijkertijd ging het met Vincent steeds slechter. Hij voelde zich verantwoordelijk voor de situatie en was bang zijn vriend en collega kwijt te raken.
Wat gebeurde er op 23 december 1888?
Dan volgt de avond van zondag 23 december 1888: de avond waarop Van Gogh zijn oor afsneed. De gebeurtenissen van die nacht zouden zijn leven ingrijpend veranderen. Via het ziekenhuis van Arles kwam hij uiteindelijk terecht in het gesticht van Saint-Rémy.
Bernadette Murphy gaat terug naar de bronnen
Het is in het begin misschien even wennen aan de schrijfstijl van Bernadette Murphy. Ze vertelt zeer minutieus over haar onderzoek en de bronnen die ze heeft geraadpleegd. Maar juist die nauwkeurigheid maakt het boek interessant. Murphy blijft niet steken in feiten en documenten, maar weet op basis daarvan een verhaal te vertellen.
De Provence van Vincent van Gogh
En daarmee gaat het boek over meer dan alleen het oor van Vincent van Gogh. Ook Vincent zelf, de mensen om hem heen en de stad Arles komen tot leven. Zelfs de Provence van het einde van de negentiende eeuw wordt voelbaar.
Een zorgvuldig onderzocht boek over Van Gogh
Van Goghs oor is daardoor geen boek dat alleen antwoord probeert te geven op de vraag wat er die bewuste nacht gebeurde. Het laat vooral zien hoe een historisch verhaal langzaam verandert in een legende en hoeveel er te ontdekken valt wanneer je teruggaat naar de oorspronkelijke bronnen.
Een interessant en zorgvuldig onderzocht boek dat ik zeker kan aanbevelen aan iedereen die nieuwsgierig is naar het ware verhaal achter een van de bekendste gebeurtenissen uit het leven van Vincent van Gogh.
Over de auteur
Bernadette Murphy is geboren en getogen in Engeland. Na een vakantie in Zuid-Frankrijk besloot ze er te blijven wonen om van het Franse leven te genieten. Inmiddels woont ze al dertig jaar in de Provence.
De tegenstrijdigheden in de verhalen die ze over Vincent van Gogh hoorde, maakten haar nieuwsgierig. Ze besloot zelf op onderzoek uit te gaan. Dat onderzoek vormde de basis voor Van Goghs oor – Het ware verhaal. Naar aanleiding van het boek maakte Murphy, in samenwerking met de BBC, PBS en ARTE, ook een documentaire.
Bernadette Murphy, Van Goghs oor – Het ware verhaal. Hollands Diep, Amsterdam, 2016. Vertaling: Willem van Paassen en Nicole Seegers.
Oorspronkelijke titel: Van Gogh’s Ear: The True Story (2016).
Nieuwsbrief
Klik op de link en abonneer je op de gratis nieuwsbrief van e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
