We reden ooit al eens langs Simiane-la-Rotonde, midden in de winter, op weg naar Viens. Hoog op de heuvel lag het dorp, met de Rotonde als een stenen kroon boven het landschap. We stapten even uit, keken om ons heen en reden verder. Toch bleef het beeld hangen.
Nu zijn we terug. Bewust vroeg vertrokken, omdat het licht op het Plateau d’Albion meer doet dan sfeer bepalen. Een uur verschil verandert hier de manier waarop steen, reliëf en landschap zich laten zien. Via stille wegen bereiken we tegen tienen het dorp vanuit Sault. We parkeren onder hoge bomen aan de rand van Simiane. Nog vóór de toegangspoort ligt links het kerkhof. Zoals op zoveel plekken in Frankrijk vertelt het de geschiedenis van een dorp in namen en jaartallen. Maar in Simiane vertelt niet alleen het kerkhof een verhaal. Het hele dorp doet dat.
De poort aan de noordzijde van Simiane-la-Rotonde geeft toegang tot het oude deel van het dorp.
Twee Provence’s
De geschiedenis van Simiane-la-Rotonde gaat namelijk ver terug. Al in de Keltische tijd lag op deze plek een oppidum. Dat is geen toeval. Het dorp ligt op handelsroutes tussen de Luberon, de Montagne de Lure en de Mont Ventoux. Eigenlijk ligt Simiane op de grens tussen twee Provence’s: de mediterrane Provence met olijfbomen en cipressen en de meer ruige Haute-Provence van de lavendel, bossen en kalksteen.
De Rotonde
Voor ons torent de Rotonde uit, de stenen kroon waaraan Simiane zijn naam dankt. Wie denkt dat dit vooral een verdedigingswerk was, heeft het mis. De ronde zaal werd aan het einde van de twaalfde eeuw gebouwd als een indrukwekkende ontvangstzaal waarmee de heren van Simiane hun macht en rijkdom etaleerden.
In de elfde eeuw kwam Simiane in het bezit van de adellijke familie Agoult-Simiane, een van de invloedrijkste geslachten van de Provence. Hun bezit strekte zich uit over het Pays d’Apt, het Pays de Sault en delen van de Luberon. Verschillende leden namen deel aan de Eerste Kruistocht en bekleedden belangrijke functies aan de hoven van de Provence.
De Rotonde is nog altijd het hart van Simiane. Niet alleen vanwege haar geschiedenis, maar ook omdat er nog steeds concerten, exposities en lezingen plaatsvinden. Het verleden is hier geen afgesloten hoofdstuk, maar maakt nog steeds onderdeel uit van het dagelijks leven.
De rotonde ook wel rotunda genoemd is in een nog bijzonder goede staat en speelt nog steeds een belangrijke rol in het culturele leven van Simiane-la-Rotonde.
We lopen verder het dorp in. De stegen brengen je steeds weer terug naar een plek waar je al bent geweest, maar telkens vanuit een andere richting. Langzaam wordt duidelijk waarom Simiane-la-Rotonde een dorp in lagen is. Het dorp groeide laag voor laag, in concentrische ringen die de heuvel als een natuurlijk verdedigingswerk omarmen. De middeleeuwse structuur is niet alleen zichtbaar in steen, maar bepaalt nog steeds hoe mensen zich door het dorp bewegen.
Bosglasindustrie
Ook de huizen zelf vertellen een verhaal. De renaissancehuizen met kruisramen, lateien, gebeeldhouwde deurposten en versierde gevels vallen direct op. Een verhaal dat veel bezoekers niet kennen. Achter deze gevels ligt een vergeten geschiedenis van Simiane-la-Rotonde. Vanaf de dertiende eeuw ontwikkelde zich hier een bloeiende bos-glasindustrie, de zogenaamde verreries forestières. De glasovens stonden midden in het bos, dicht bij de grondstof hout. Alle ingrediënten waren aanwezig: uitgestrekte eiken- en beukenbossen voor brandstof, kalksteen, zand en kiezel voor het glas en potas uit verbrande planten als smeltmiddel. Wanneer het hout rond een oven was verdwenen, verhuisde de glasoven naar een nieuw gebied. De glasproductie was daardoor nauw verbonden met het landschap.
Adel
De glasmakers vormden een bijzondere beroepsgroep. Sommige families hadden zelfs een adellijke status en verdienden genoeg om statige huizen te laten bouwen. Hun rijkdom is nog altijd zichtbaar in de gevels van Simiane.
Achter deze rijk versierde deuren woonden vanaf de zestiende eeuw de welgestelde glasmakers die Simiane-la-Rotonde vier eeuwen lang voorspoed brachten.
Van glas naar lavendel
Vanaf de negentiende eeuw maakte de glasindustrie plaats voor de landbouw. Dankzij de kalkrijke hoogvlakte werd Simiane een belangrijk centrum voor de fijne lavendel (Lavandula angustifolia). Het dorp ligt aan de Route de Lavande en vormt de toegangspoort tot de lavendelvelden op het Plateau d’Albion in de Haute-Provence.
Waar je nu de geur van lavendel ruikt en eindeloos over de lavendelvelden uitkijkt, zag je vroeger de open plekken in het bos en de zwarte rook van de glasovens. Het kan verkeren in de geschiedenis en dat wordt nog wel eens vergeten.
Volledige naam: Simiane-la-Rotonde
In 1954 kreeg Simiane, als eerbetoon aan de Rotonde, de officiële naam Simiane-la-Rotonde. In 1999 kocht de gemeente de Rotonde en sindsdien wordt er alles aan gedaan om de sfeer en authenticiteit van het dorp te bewaken. Dat zie je aan de manier waarop huizen worden gerenoveerd. Tegen een gevel liggen stapels natuursteen, zorgvuldig bewaard om straks weer op precies dezelfde plek terug te keren. Restaureren betekent hier niet vernieuwen, maar voortbouwen. Alsof iedere generatie slechts tijdelijk eigenaar is van dezelfde stenen.
Renovatie in de oude stijl met dito materialen om de sfeer van het oude dorp te behouden.
“Boven wonen de ouderen, beneden de jongeren.”
Die gedachte krijgt onverwacht een vervolg wanneer we boven in het dorp schilderes Isabelle Oudot ontmoeten. Ze staat voor haar atelier met enkele dorpsbewoners te praten wanneer wij aankomen met camera en Berner Sennenhond Beau.
Na een korte kennismaking zegt ze bijna achteloos een zin die het dorp ineens anders laat zien.
“Boven wonen de ouderen, beneden de jongeren.”
Ik kijk haar verbaasd aan. Ze bedoelt het letterlijk. Het historische bovenste deel, met zijn steile stegen, trappen en moeilijk bereikbare huizen, wordt vooral bewoond door oudere inwoners. Jonge gezinnen wonen lager op de helling, waar auto’s gemakkelijker kunnen komen en het dagelijks leven praktischer is ingericht.
Zonder dat iemand het zo heeft bedacht, is de middeleeuwse topografie ook een sociale kaart geworden.
Steegjes die als het ware in in halve cirkels tegen de berg lopen, brengen je steeds weer naar vertrouwende punten.
Wanneer we verder afdalen komen we bij een klein marktplein waar vanaf de zestiende eeuw de handel centraal stond. Hier hield de pezadou toezicht op maten, gewichten en eerlijke handel. Even verderop ligt Les Tables d’en Haut, een restaurant dat inmiddels net zo vanzelfsprekend bij Simiane hoort als de Rotonde zelf.
Zowel het 16e eeuwse marktplein als het restaurant Les Tables en Haut zijn karakteristiek voor het dorp.
Wanneer we het dorp verlaten, passeren we een open raam. Binnen zit een gezin aan tafel. Beau steekt nieuwsgierig zijn grote kop naar binnen. Een seconde is het stil. Dan volgt eerst schrik, daarna gelach. Het is zo’n onbeduidend moment dat je niet kunt plannen, maar dat een dorp ineens menselijk maakt. Achter de dikke stenen muren wordt gewoon geleefd.
Misschien is dat wel wat Simiane-la-Rotonde zo bijzonder maakt. De middeleeuwse structuur is hier niet bevroren in de tijd. Ze bepaalt nog altijd hoe mensen zich door het dorp bewegen, waar ze wonen en hoe het leven zich over de heuvel heeft verdeeld. De geschiedenis is hier geen verhaal dat wordt verteld, maar een landschap waarin nog iedere dag wordt geleefd.
Een video impressie van Simiane-la-Rotonde. Veel gedeeld en daardoor op de ‘socials’ inmiddels bijna 40.000 keer bekeken.
Een landschap dat kwetsbaar blijft
Wie deze zomer naar de Provence kijkt, ziet niet alleen de schoonheid van lavendelvelden, oude dorpen en kalkstenen landschappen, maar ook de kwetsbaarheid ervan. Extreme hitte en natuurbranden herinneren eraan dat dit mediterrane landschap nooit vanzelfsprekend is geweest.
Ook Simiane-la-Rotonde is gevormd door die voortdurende relatie tussen mens en natuur. Eeuwen geleden bepaalden de bossen hier de plek van de glasovens. Later gaven de kalkrijke hoogvlaktes ruimte aan de lavendelvelden, die het landschap en de identiteit van de streek gingen bepalen. Vandaag staan ook die velden onder druk door hogere temperaturen en nieuwe ziekten.
Maar juist daarin schuilt de kracht van de Provence. Het landschap verandert voortdurend, terwijl de verbondenheid tussen mens en omgeving blijft bestaan.
Simiane-la-Rotonde is daardoor meer dan een mooi Provençaals dorp. Het is een plek waar je kunt zien hoe mensen zich al eeuwenlang aanpassen aan een landschap dat tegelijk rijk, kwetsbaar en bepalend is.
Lees ook artikelen over andere dorpjes in de Haute Provence:
Nieuwsbrief
Klik op de link: https://encr.pw/UqXJO en abonneer je op de gratis nieuwsbriefvan e-magazine Hans in the Provence. Dan weet je zeker dat je geen artikel over de Provence meer mist!
Heb je vrienden die het e-magazine Hans in the Provence ook leuk zouden vinden? Stuur dan de link naar ze door! Dat zou heel fijn zijn!
Mooi verhaal met interessante achtergrond!
Mooi Hans, wij zagen Simiane enkel vanop de fiets, zijn er nooit in gewandeld. Misschien moeten we het eens doen als we er nog eens zijn. Wist niet dat Simiane zo een rijk verleden had!
Wat een leuk en informatief artikel Hans, ik ga zeker binnenkort weer eens het dorp bezoeken. Slechts 1x kort geweest maar vaak langsgekomen. Tijd om aandachtiger te gaan bekijken en dan gelijk het restaurant proberen.