Als de Provence naar rook ruikt

Het beeld dat mij het meest is bijgebleven van de branden waren geen vlammen. Het waren paarden. Op een manege was geen tijd meer om alle dieren rustig met de veewagens te evacueren. Het vuur kwam te dichtbij. Wat normaal zorgvuldig wordt voorbereid, werd plotseling een kwestie van minuten. De paarden moesten weg en gingen in volle galop over de gewone weg richting het dorp, weg van het vuur.

Dat beeld bleef bij mij hangen. Omdat het ineens duidelijk maakte wat een brand werkelijk betekent. Niet alleen hectares bos die verloren gaan of rookpluimen boven een landschap, maar levens die in korte tijd volledig op hun kop komen te staan en mensen die in enkele minuten moeten beslissen wat ze proberen te redden en wat ze noodgedwongen achterlaten.

In de dagen dat de branden in de Var woedden, keek ik regelmatig naar de berichten uit het gebied. Vooral naar Cotignac. Een dorp dat veel lezers van Hans in the Provence inmiddels kennen. Een dorp waarover we hebben geschreven, waar verhalen achter de gevels en straten zitten en dat voor veel mensen inmiddels meer is dan een naam op een kaart.

Wanneer zo’n plek wordt bedreigd, voelt dat anders. Natuurlijk weet iedereen die veel tijd doorbrengt in Zuid-Europa dat bosbranden bij de zomer horen. Droogte, hitte en wind maken het landschap kwetsbaar. Maar wanneer een dorp dat je hebt leren kennen ineens dichtbij een brand komt, verandert de afstand.

In die dagen stelde ik mij een vraag die ik liever niet stelde: Wat zou ik doen als het vuur ooit mijn kant op komt? Misschien raakte deze brand mij ook daarom. In mijn werk heb ik vaak meegemaakt hoe belangrijk voorbereiding is wanneer er iets onverwachts gebeurt. In crisissituaties leer je dat het moment waarop het misgaat niet het moment is om nog te gaan nadenken over wat je moet doen. Een crisis bereid je voor voordat hij uitbreekt. Niet omdat je daarmee voorkomt dat er iets gebeurt, maar omdat je op het moment zelf rustiger en beter kunt handelen.

En toen realiseerde ik mij iets. Voor ons huis in de Provence had ik dat eigenlijk nooit gedaan. Dat was vreemd. Ik wist hoe belangrijk het was om vooraf na te denken over scenario’s, keuzes en de eerste stappen. Maar voor de plek waar ik zelf zoveel tijd doorbreng, had ik die voorbereiding nooit concreet gemaakt. Die gedachte bleef hangen.

Mijn zwembadman keek ondertussen op zijn eigen manier naar de branden. Hij is geen roker. Integendeel. Hij vindt het juist onbegrijpelijk dat mensen een brandende sigarettenpeuk uit het raam gooien. “Vroeger hadden auto’s nog asbakken”, zei hij.

Het klinkt als een klein detail, maar hij kent de wereld van auto’s goed. Voordat hij zwembadman werd in de Provence, werkte hij jarenlang in een belangrijke functie bij een groot internationaal automerk.

Zijn opmerking was geen verklaring voor alle branden. Daarvoor is de werkelijkheid veel ingewikkelder. Maar hij raakte wel iets anders: de verantwoordelijkheid die we zelf hebben voor de omgeving waarin we leven. Een droog landschap vraagt om aandacht. Om voorzichtigheid. Om respect.

Misschien was dat ook het moment waarop ik besloot om niet te wachten tot het moment daar is. Ik ben gaan zitten en heb een eenvoudig evacuatieplan gemaakt. Geen plan vanuit angst. Geen scenario waarin ik ervan uitga dat het morgen misgaat. Gewoon een aantal praktische afspraken met mezelf.

Waar staat de auto? Welke spullen wil ik absoluut niet kwijt? Welke documenten moeten mee? Waar ligt een tas met kleding voor een paar dagen? Natuurlijk mijn laptop en oplader. Het zijn eenvoudige zaken. Maar juist in een onverwachte situatie kunnen eenvoudige zaken belangrijk worden. Iedereen die ooit een crisisoefening heeft gedaan, weet dat het vaak niet de grote vragen zijn die de meeste tijd kosten. Het zijn juist de kleine dingen waar vooraf niemand over heeft nagedacht.

De brandweermensen die de afgelopen weken in de Var en andere delen van Frankrijk hebben gewerkt en nog steeds werken, beschermen niet alleen bossen, maar ook dorpen, huizen en dieren. Hun werk stopt niet op het moment dat de grootste vlammen verdwenen zijn. Daar kun je alleen maar respect voor hebben.

Ik hoop dat ik mijn evacuatieplan nooit nodig heb.

Waarschijnlijk zal het grootste risico zijn dat het jarenlang ongebruikt in een map blijft liggen. Maar ik ben blij dat het er ligt.